Bestuur en organisatie Werk voor iedereen

De Utrechtse regio doet het economisch goed. We hebben veel troefkaarten in handen zoals een jonge, hoogopgeleide bevolking, een centrale ligging in het land en de aanwezigheid van veel onderwijsinstellingen.

De economie verandert echter snel. De toename van het aantal banen loopt achter bij de bevolkingsgroei. Tegelijk roepen bedrijven nu al om personeel dat er niet is, zoals verpleegkundigen of ict'ers.

De dynamiek op de arbeidsmarkt is groot, de vraag naar vaardigheden en competenties verandert voortdurend, onder meer door digitalisering. Een steeds grotere groep mensen is niet opgeleid voor het werk van de toekomst. Ook is er een groep mensen die kwetsbaar is op verschillende terreinen en voor wie een stap richting betaald werk (nog) te groot is. Een andere probleem is dat veel kantoorlocaties vol zitten en het merendeel van de locaties voor bedrijventerreinen vergeven is.

Een gemeentebrede opgave

Aan de opgave 'Werk voor Iedereen' werken verschillende afdelingen van de gemeente samen (Ruimte, Werk en inkomen, MO/Onderwijs, Volksgezondheid, CIPM en Stadsbedrijven).

4 marktgroepen

Werk voor Iedereen zet proactief in op 4 marktgroepen waarin we ook op (middel)lange termijn nog genoeg werk verwachten:

  1. bouw en energietransitie
  2. ICT en digitale vaardigheden
  3. gezondheidszorg
  4. onderwijs

Waarom kiest Werk voor Iedereen voor deze marktgroepen?

  • We hebben op dit moment al een positie in deze marktgroepen die kansrijk is om verder uit te bouwen. Daardoor kunnen we een groot deel van de Utrechtse werkgelegenheid bestrijken.
  • Deze marktgroepen groeien en/of veranderen op dit moment sterk qua werkgelegenheid.
  • Uit onderzoek blijkt dat deze markten de meeste potentie hebben voor toekomstige duurzame werkgelegenheid (arbeidsmarktanalyses UWV, ROA, Arbeidsmarktmonitor Gemeente Utrecht 2017 en 2018; trendanalyse FutureConsultimpact van de digitalisering voor de gemeente Utrecht (pdf, 3 MB) en PwC 2018; ‘hittekaart’ van risicofinanciering EU 2017). Hiermee willen we voorkomen dat het aantal mensen met afstand tot arbeidsmarkt groeit, ook bij laagconjunctuur.
  • Deze marktgroepen sluiten aan bij de koers van Utrecht, deze is gericht op gezonde verstedelijking. Door het faciliteren en stimuleren van deze markten bouwen we mee aan een gezonde en duurzame toekomst.

3 thema's

We focussen bij Werk voor Iedereen op 3 thema's: de inzetbaarheid van de beroepsbevolking, het vestigingsklimaat en het investeringsklimaat.

Dit doen we binnen elke marktgroep, maar ook overkoepelend/ondersteunend hieraan, Want er vallen thema's onder die bij alle marktgroepen spelen. Denk bij ‘inzetbaarheid arbeidsmarkt’ bijvoorbeeld aan het lerarentekort, bij ‘vestigingsklimaat’ aan het voorzieningenniveau en bij ‘investeringsklimaat’ aan de doorontwikkeling van ons financieel instrumentarium. Daarom worden deze thema's als aparte pijlers die door de marktgroepen heen lopen georganiseerd.

Marktgroep 1: Bouw en energietransitie

Veranderende mondiale omstandigheden, zoals klimaatverandering, grondstofschaarste en verstedelijking, vormen aanleiding voor de transitie van het economisch maatschappelijk systeem. De energietransitie en circulaire economie zijn in dit verband belangrijke ontwikkelingen.

De energietransitie is de transitie van het energiesysteem naar fossielvrij gericht op het besparen, verduurzamen en efficiënt gebruiken van energie. De transitie naar een aardgasvrije stad vraagt om stevige innovaties in de bouw waarbinnen hoogtechnologische oplossingen de weg vinden naar de bestaande bouw. Het gaat daarbij om nieuwe nul-op-de-meter concepten, installatietechnische innovaties, maar ook bijvoorbeeld nieuwe financiële diensten en producten. De energietransitie wordt tevens gedragen door de ontwikkeling van een slim energiesysteem (smart grid) waarvoor door bedrijven en start-ups nieuwe innovatieve producten, diensten en toepassingen ontwikkeld kunnen worden.

De transitie naar een circulaire economie is de transitie naar een economisch systeem dat erop is gericht om de herbruikbaarheid van producten en grondstoffen te maximaliseren en waardevernietiging te minimaliseren. De vraag naar hergebruikte materialen neemt toe door continu stijgende mondiale consumptie en gestage uitputting van geologische grondstoffenreserves. Circulair (ver-)bouwen en slopen kent een sterke regionale focus. Dat levert regionale of lokale toegevoegde waarde en werkgelegenheid op.

De economische impact van deze marktgroep wordt daarmee steeds groter. Om het toenemende belang in gezond bouwen en de energietransitie te verzilveren is het bevorderen van het investerings- en vestigingsklimaat en een betere aansluiting tussen beroepsbevolking en deze marktgroep essentieel.

Opkomende bedrijven spelen in op deze markten en ontwikkelen nieuwe diensten, producten en innovaties. Deze bedrijven floreren en zoeken werknemers met specifieke kennis en vaardigheden. Een steeds grotere groep mensen is echter niet opgeleid voor dit werk. Dit heeft gevolgen voor de werkgelegenheid en groei.

Kansen voor de Utrechtse economie

  • Nergens in Nederland is de bouwopgave groter dan in Utrecht: we zijn de snelst groeiende stad van het land.
  • De Provincie Utrecht heeft tot aan 2040 een bouwopgave van ongeveer 150.000 nieuwe woningen. We willen dat 40.000 van de bestaande woningen in 2030 aardgasvrij zijn.
  • Qua aantal vestigingen/werknemers in de bouw en installatie zijn we de tweede regio van Nederland.
  • In Utrecht liggen kracht en kansen in innovatieve energiedienstverlening op het grensvlak tussen ICT, techniek en klant. Voorbeelden: LomboXNet, Smart Solar Charging, Social Charging, Iwell, SmartDodos, Civity. Daarnaast ontwikkelt zich een aantal nieuwe dienstverleners op het gebied van bouw- en installatiewerk zoals: HOOM, Alliantie+ en Groenpand. Energiecollectief Utrecht is een samenwerkingsverband van bedrijven dat werkt aan energiebesparing.
  • In Utrecht zijn reeds succesvoorbeelden waarbij circulariteit leidend is, zoals het Rabobank ‘Groenhuis’, kubuseiland Terwijde Utrecht of ‘The Greenhouse Restaurant’, waarbij Strukton was betrokken.

Markgroep 2: ICT en digitale vaardigheden

Technologie heeft een onmiskenbare impact op de arbeidsmarkt. Er verdwijnen banen, maar het CPB (Centraal Planbureau) heeft onderzocht dat de grootste verandering plaatsvindt binnen banen: de werkgelegenheid verandert onder invloed van technologische innovaties en vraagt andere vaardigheden dan voorheen.

De ict-markt (informatie- en communicatietechnologie) heeft zich ontwikkeld tot een integraal onderdeel van bedrijfsvoering, waarbij het slim ontsluiten en gebruiken van informatie (data) om business te verbeteren essentieel en kansrijk is. App-developers, data scientists en analisten werken samen in multidisciplinaire teams met digitale ontwerpers, user experience designers en projectmanagers. Corporates en tech-startups bouwen samen aan oplossingen voor hun klanten waarbij data een essentiële brandstof is. Eveneens verenigt de ict-markt zich met branchevreemde organisaties in consortia om de ontwikkeling van producten en diensten waar de markt om vraagt gezamenlijk te creëren.
 
De economische impact van de digitale economie wordt daarmee steeds groter: een beroepsbevolking van 1,5 miljoen mensen (2 miljoen in 2023) en een nationale toegevoegde waarde van 182 miljard euro (TheMETISfFiles, 2017).
 
Met 53.000 openstaande ict-vacatures in 2017 in Nederland is er krapte op de markt van hoogopgeleide ict’ers. Daarnaast zal het vervallen van huidige werkgelegenheid door de komst van nieuwe technologie, die vaak gebaseerd is op kunstmatige intelligentie (denk aan bankwezen, makelaars, financiële administratie) het gat tussen de beroepsbevolking en de digitale datagedreven economie vergroten. Zonder interventies zal dit gat uitgroeien van 6% in 2017 naar 24% in 2025 (Onderzoek EU, 2017)

Kansen voor de Utrechtse economie

  • 22% van de Utrechtse beroepsbevolking werkt in de dienstverlening, een sector die sterk afhankelijk is van ict'ers en daarmee zeer afhankelijk van de ontwikkelingen in die sector. Dat biedt kansen, maar het is ook belangrijk om te realiseren dat de krapte op de arbeidsmarkt en de skill gap wellicht een groter effect heeft op de Utrechtse economie dan op andere regio’s.
  • Sectoren die relatief veel investeren in ict als percentage van hun kostenpatroon zijn goed vertegenwoordigd in Utrecht (financiële dienstverlening, logistiek, gezondheid, educatie). Er wordt veel venture capital geïnvesteerd in deze sectoren, maar dan vooral in de technologische ontwikkeling van de betreffende sectoren. Om de waarde van de ict-markt te verzilveren is het bevorderen van het investerings- en vestigingsklimaat en een betere aansluiting tussen beroepsbevolking en de digitale datagedreven markt essentieel.
  • Onze basisinfrastructuur biedt voldoende mogelijkheden voor toekomstige ontwikkelingen, zoals de uitrol van 5G, communicatie tussen mensen en apparaat, of tussen apparaten onderling. Utrecht staat nog niet zozeer bekend als smart city, maar is wel koploper in sommige smart city toepassingen. LomboXnet is een unieke innovatie, waar slimme mobiliteit, nieuwe energie en de deeleconomie in samen komen (FutureConsult, 2018).
  • Steeds belangrijker wordt de rol van de overheid om de integraliteit van netwerken en de toegankelijk tot die netwerk en de gegenereerde data, gebruikte algoritmes en de continuïteit van de afhankelijke diensten te waarborgen.

Marktgroep 3: gezondheidszorg

De arbeidsmarkt in de gezondheidssector verandert onder invloed van technologische ontwikkelingen, een verbreding van wat we verstaan onder ‘gezondheid’ en een toenemende zorgvraag. De toenemende inzet van technologie in de gezondheidssector, zowel ter voorkoming van ziekte als voor de zorg voor kwetsbare mensen, vraagt nieuwe competenties van medewerkers. Ook leidt het tot nieuwe banen, bijvoorbeeld in de vorm van data-analisten maar ook installateurs die technische hulpmiddelen installeren. Zelfmanagement wordt steeds meer van belang, waar technologie een belangrijke rol bij speelt. Consumenten houden steeds meer data over zichzelf bij in apps.

Gezondheid is tegenwoordig meer dan ‘niet ziek zijn’: het gaat om dingen als ervaren fysieke en mentale gezondheid, leefstijl en zelfredzaamheid. De vergrijzing en de inzet op lang zelfstandig thuis wonen, dragen bij aan een grotere vraag naar werknemers. Om de toenemende vraag aan arbeidskrachten in deze marktgroep aan te kunnen, dienen het onderwijs, het investeringsklimaat en het vestigingsklimaat beter op elkaar afgestemd te zijn.

Kansen voor de Utrechtse economie

De regio Utrecht is aantrekkelijk voor mensen die in de gezondheidszorg willen werken. Met een academisch ziekenhuis, meerdere streekziekenhuizen, opleidingen, grote verzekeraars. Ook de vernieuwende GGZ- en buurtaanpak in de Wmo spreken mensen die een bijdrage willen leveren aan gezonde inwoners aan. De regio Utrecht kent een omvangrijke gezondheidsgerelateerde economie. Deze groeit en maakt inmiddels met 55.000 banen 20% uit van de totale economie van de regio. Er is een tekort aan zorgmedewerkers: 2.000 in 2018, oplopend naar 6.000 in 2021 (Prismant, 2017).

Het Utrecht Science Park (USP) is het grootste en snelstgroeiende sciencepark van Nederland. Op het USP werken kennisinstellingen, onderzoeksinstituten en bedrijven intensief samen om nieuwe oplossingen te vinden voor een langer en gezonder leven, nu en in de toekomst. Op het USP bevinden zich ruim 100 bedrijven, er werken 26.000 medewerkers en het aandeel studenten bedraagt zo’n 60.000.

Het USP focust zich op life science, health en sustainability, hieronder vallen zorg (cure&care), e-health, medtech en food. Bedrijven die zich willen vestigen op het USP moeten hierbij passen.

De gezondheidscommunity op het USP heeft onder meer geleid tot de Health Hub Utrecht: gemeenten, rijksoverheid ,zorg- en welzijnsorganisaties, ziekenhuizen, kennisinstituten, universiteit, hogeschool en mbo-instellingen in de regio werken samen aan het verbeteren van gezondheid, zorg en welzijn.

Utrecht heeft een sterke positie op het gebied van gezondheidsinnovatie. De Utrechtse bevolkingsomvang groeit het hardst van de grote steden in Nederland. Dat gaat enerzijds gepaard met miljardeninvesteringen, en anderzijds met de opgave om het gezonde leefklimaat in de regio te bewaken en de groeiende gezondheidsverschillen niet te laten oplopen. Dat maakt de regio interessant als vestigingsplek voor zorgbedrijven en –werknemers, en als launching platform voor innovaties en kennisexploitatie in nieuwe toepassingen.

In 2017 bekrachtigden 30 Utrechtse zorg- en onderwijsorganisaties hun wederzijdse verantwoordelijkheid voor het oplossen van huidige en toekomstige tekorten voor zorgberoepen. Ze zetten een handtekening en hun schouders onder het convenant Strategisch Arbeidsmarktbeleid Utrechtse Zorgorganisaties en Onderwijs (SamUZ).

Marktgroep 4: onderwijs

Het lerarentekort is een groeiend probleem en de urgentie neemt alleen maar toe. Volgens de prognoses verdriedubbelt het aantal onvervulbare vacatures in het primair onderwijs binnen 5 jaar. In het voortgezet onderwijs verwachten we een verdubbeling van het aantal onvervulbare vacatures. Daarnaast speelt in het voortgezet onderwijs en in het middelbaar beroepsonderwijs ook een kwalitatief tekort: er zijn veel onbevoegde leraren en tekorten in specifieke vakgebieden.

We hebben u op 12 februari 2019 geïnformeerd over de eerste deal binnen de marktgroep onderwijs: het gezamenlijk plan van aanpak voor meer goede leraren en toekomstbestendig onderwijs. In navolging van het advies van de Onderwijsraad 'Ruim baan voor leraren' werken we samen met het onderwijsveld aan een perspectief op ruimere onderwijsbevoegdheden, geldig in meerdere onderwijssectoren en meerdere (verwante) vakken, met specialisatiemogelijkheden. Dit vraagt om sterkere prikkels voor professionalisering en loopbaanontwikkeling op de werkplek. Met goede opleiding en begeleiding in de school kunnen aankomende en zittende leraren hun kennis en vaardigheden verdiepen. Met deze ambitie in het achterhoofd richt de Utrechtse aanpak zich op het verstevigen van de huidige opleidings- en arbeidsstructuur (opleiden in de school) en het veranderen van deze structuur door het nieuwe opleiden.

Hulp en contact

Telefoon

14 030

E-mail
werkvooriedereen@utrecht.nl

Uw mening