Omgevingsvisie Erfgoedbeleid

Wat wil de gemeente en waarom?

De geschiedenis van de stad, dorpen (Vleuten, De Meern en Haarzuilens) en de gebieden daarbuiten is belangrijk voor de ruimtelijke kwaliteit en bepalen de identiteit van de stad. Het bebouwde oppervlakte groeit, past zich aan en weet daarbij het waardevolle niet alleen te behouden, maar ook te gebruiken. We willen dat het verleden van de gemeente zichtbaar blijft in de steeds ontwikkelende stad.

indruk van Villa Jongerius als de vernieuwing van het complex klaar is

De gemeente is rijk aan cultuurhistorische waarden, die we willen behouden. Er zijn ca. 1400 rijksmonumenten, zoals het Rietveld Schröderhuis, de Domtoren en de Hamtoren en 1600 gemeentelijke monumenten die beschermd zijn bij wet. Ook zijn er 12 beschermde archeologische Rijksmonumenten. En er zijn ongeveer 500 beeldbepalende panden, zoals Mariastraat 19, Servaasbolwerk 7 en Rotsoord 7.

De gemeente is ook zuinig op de  waardevolle historische en ruimtelijke structuren, zoals de As van Berlage in Zuilen en de stempelstructuur van Hoograven bij gebiedsontwikkeling.

In Beheer van de chaos der eeuwen, 2004 (pdf, 2 MB) kunt u onze ambities voor het erfgoed nalezen.

Wat doet de gemeente?

  • De gemeente stimuleert passend hergebruik van vrijkomend monumentaal vastgoed. Monumentale kerkgebouwen vragen daarbij in het bijzonder aandacht vanwege het afstoten van gebouwen door kerkgenootschappen.
  • De gemeente investeert in het behoud, beheer en gebruik van cultuurhistorische waarden. De erfgoedagenda, 2013  (pdf, 8 MB) geeft een compleet overzicht en de prioriteiten aan.
  • De gemeente wijst gemeentelijke monumenten aan om ze een beschermde status te geven en overlegt met het Rijk over het in stand houden van de Rijksmonumenten. Daarbij maakt de gemeente zich in het bijzonder hard voor industrieel erfgoed en voor parken, zoals het Julianapark.
  • De gemeente verricht de wettelijk taak om de archeologie te beheren. De archeologische documentatie en vondsten worden in het Archeologisch Depot beheerd.
  • Eigenaren van beschermde monumenten worden geadviseerd over de instandhouding van hun monument. De gemeente adviseert bijvoorbeeld in het onderwijsproject De Frisse School, de eigenaren en schoolbesturen van monumentale schoolgebouwen.
  • Met het Utrechts Restauratiefonds kan ondersteuning van een duurzame aanpak van gemeentelijke monumenten en het behoud van restauratievakkennis geboden worden. 
  • De gemeente is ook nationaal en internationaal actief, bijvoorbeeld in de nominatie van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, het Rietveld Schröderhuis en de Romeinse Limes voor de wereld erfgoedlijst van UNESCO.
  • Het publiek wordt betrokken bij het erfgoed door middel van publicaties, websites, sociale media, lezingen, markeringen in de openbare ruimte en tentoonstellingen. Een voorbeeld daarvan is Museum Castellum Hoge Woerd. Met de onderzoeksgegevens laat de gemeente op internet historische 3D-reconstructies zien van bepaalde gebouwen of delen van de stad.

Ontwikkeling en behoud

Als het kan, geeft de gemeente bestaande monumentale objecten, zoals de Villa Jongerius, en historische structuren, zoals de Limes, een plek in stedelijke herontwikkelings- en of uitbreidingsopgaven.

De gemeente stimuleert de herontwikkeling van leegstaande woningen boven winkels in het winkelgebied in de historische binnenstad.

Aan welke regels toetst de gemeente?

Bij de beoordeling van een aanvraag voor een omgevingsvergunning  toetst de gemeente wat betreft erfgoed op restauratie technisch- en bouwhistorisch vlak en duurzaamheidsaspecten. De kwaliteit en wijze van uitvoering is bij monumenten namelijk van groot belang.

Bij ontwikkelingen in beschermde dorps- of stadsgezichten, zoals de binnenstad en Haarzuilens toets de gemeente op de cultuurhistorische waarden.

Bij de beoordeling van een aanvraag voor een Archeologievergunning toetst de gemeente of de archeologische verwachtingen of waarden in de bodem door de voorgenomen bouwwerkzaamheden of andere werkzaamheden worden bedreigd. Er kunnen voorwaarden aan de vergunning worden verbonden om deze verwachtingen of waarden te beschermen.

Wetgeving

Het cultureel erfgoed wordt beschermd door de Erfgoedwet. Onderdelen van de Monumentenwet 1988 die in 2019 naar de Omgevingswet overgaan, blijven van kracht tot die wet in werking treedt. Ze zijn opgenomen in het Overgangsrecht in de Erfgoedwet.

De uitgangspunten uit het Verdrag van Malta blijven in de Erfgoedwet de basis van de Nederlandse omgang met archeologie. De belangrijkste hiervan is bescherming van het archeologisch erfgoed door behoud in situ. Deze bescherming is in Utrecht uitgewerkt in de verordening en toelichting op de archeologische monumentenzorg (pdf, 38 kB) en de bijbehorende Archeologische Waardenkaart (pdf, 8 MB).

Om de goede zorg voor het cultureel erfgoed te waarborgen, kunnen  gebouwde (Rijks) monumenten alleen verbouwd en gerestaureerd worden met een omgevingsvergunning. Voor bouwwerkzaamheden (slopen, verbouwen, nieuwbouw) en andere werkzaamheden (zoals infrastructurele werken, saneringen, groenaanleg) in gebieden waarvoor volgens de Archeologische Waardenkaart een verwachting of waarde geldt, is in de gevallen die in de verordening op de archeologische monumenten zorg noemt een archeologievergunning nodig.

Meer informatie

Voor meer informatie lees:

  • de nota Erfgoedagenda, 2013  (pdf, 8 MB), die vooral de uitvoering van het beleid beschrijft, vastgesteld door B&W op 2 april 2013.

Op erfgoed.utrecht.nl is meer informatie te vinden over het Utrechtse erfgoed.

In de lijst van beschermde monumenten en de lijst met beeldbepalende panden (pdf, 24 kB) kunt u alle monumenten en beeldbepalende panden terugvinden waar we ons extra voor inzetten. De monumenten zijn ook te bekijken op de kaart met beschermde stadsgezichten.  

Voor archeologie bekijkt u de verordening en toelichting op de archeologische monumentenzorg (pdf, 8 MB) en de Archeologische Waardenkaart (pdf, 8 MB).

Relatie met ander beleid

Het erfgoedbeleid heeft een relatie met deze andere beleidsthema’s: