Burgemeester Sharon Dijksma In ontvangst nemen boek Slavernij en de stad Utrecht

Toespraak burgemeester Sharon Dijksma

Neude, Centrale Bibliotheek Utrecht, 30 juni 2021

Dank Nancy, Matthijs en Remco, mensen van Het Utrechts Archief, auteurs, studenten, stagiairs - kortom iedereen die heeft meegewerkt aan dit boek.

Anderhalf jaar geleden vroeg de gemeente aan u onderzoek te doen naar de rol die het Utrechts stadsbestuur en onze stad speelden in de Nederlandse slavernijgeschiedenis. Vandaag – tijdens Keti Koti Utrecht – ontvangen we de lang verwachte onderzoeksresultaten, verpakt in dit boek.

Dit is één van de belangrijkste, zo niet hét allerbelangrijkste boek dat afgelopen jaar in Utrecht is verschenen. Het is vers van de pers, we hebben het dus nog niet kunnen lezen, maar Nancy; jij deelde zojuist de belangrijkste conclusies met ons.
U mag best weten: ik neem dit boek in ontvangst met een zwaar gemoed. Het is verre van een feestelijk moment. Want één van de conclusies die Nancy zojuist toelichtte, is dat de rol van Utrecht in de koloniale economie en het slavensysteem groter was dan tot nu toe werd aangenomen.

Voor onze stad is dit onderzoek heel belangrijk. De conclusies zijn hard, confronterend en noodzakelijk. We hebben het er zo vaak over: Utrecht, de historische stad. Een welvarende stad. Daar is een hoge prijs voor betaald, weten we vanaf vandaag des te beter. Dit onderzoek is vanuit vele mogelijke invalshoeken uitgevoerd – met oog voor álle mensen en partijen die een rol speelden in onze gezamenlijke geschiedenis. Alléén dán krijg je een genuanceerder en gevarieerder beeld van onze gedeelde geschiedenis. Dat is wat onze diverse stad nodig heeft: geschiedschrijving waarin iedereen wordt gezien, leed wordt erkend en misstanden niet worden verzwegen.

We gaan de geschiedenis nu niet herschrijven, maar hem compleet maken. Dat doet recht aan de diverse en inclusieve stad die we zijn. Leroy Lucas sloeg laatst op RTV Utrecht de spijker op de kop: “Nederlanders staan altijd stil bij hun Gouden Eeuw, maar staan nooit stil bij wie al dat goud gedolven heeft. Dat waren wij, mijn voorouders.” Dit omvangrijke onderzoek is cruciaal om uiteindelijk met elkaar te bepalen hoe wij samen, alle gemeenschappen in de stad, de bladzijdes uit de Utrechtse geschiedenis waar we minder trots op zijn, een plek geven. En samen verder gaan…

Op een aantal plekken in de stad maken we op verschillende manieren onze gedeelde geschiedenis duidelijk – ook de bladzijdes uit de geschiedenisboeken waarover nu veel discussie is. Dat doen we bijvoorbeeld met de Bitterzoete Route in Lombok, het onderzoek Joodse Eerherstelgelden en mogelijk ook een monument als eerbetoon aan de gastarbeiders.

Ook onze slavernijgeschiedenis moeten we, met dit boek in de hand, in Utrecht een plek gaan geven. Dit onderzoek was de eerste stap, maar het allerbelangrijkste moet nog volgen. Op basis van de resultaten moeten we besluiten of we excuses aanbieden voor de rol die Utrecht speelde in de koloniale economie en het slavenstelsel. Dus niet alleen vaststellen wát er is gebeurd, maar die gebeurtenissen erkennen en beslissen hoe je recht kan doen aan het leed van de slaven toen en de generaties die na hen kwamen. Dat willen we als stadsbestuur op een heel zorgvuldige manier doen, want alleen dán kan je betekenisvolle excuses maken.

Belangrijk is dat we met dit boek niks afsluiten, ik zie het eerder als een volgende stap. Een stap naar een excuus en alle andere acties waarmee we brede aandacht geven en blijven geven aan het slavernijverleden in Utrecht. Zo komt in oktober de straattheaterproductie Sites of Memory, geïnspireerd op de onderzoeksresultaten uit dit boek. De Universiteit Utrecht houdt dit najaar een symposium over dit onderzoek en RTV Utrecht komt met een vijfdelige podcastserie. En in 2023, als we vieren dat 150 jaar geleden de slavernij in Nederland is afgeschaft, komt er mogelijk een slavernijmonument in Utrecht. Al deze activiteiten – en alles wat in Utrecht nog wordt georganiseerd – moeten zorgen voor een gevarieerder en genuanceerder beeld van onze geschiedenis.

Wat is gebeurd, kan je niet meer uitgummen. Wat we wel kunnen, is lezen over en leren van onze geschiedenis en met die geleerde lessen samen bouwen aan een nieuwe toekomst. En zo, sámen, nieuwe – en hopelijk mooiere – bladzijdes schrijven. In onze kleurrijke stad, waar we zo trots op zijn.