Oud-burgemeester Jan van Zanen Herbenoeming Jan van Zanen als burgemeester van Utrecht

Toespraak Commissaris van de Koning, mr. J.H. Oosters (Hans)

Stadhuis, 7 januari 2020

Geachte raadsleden en leden van het college, Geachte burgemeester Van Zanen, Simone Richardson, Sanne en Ben, Bart, Dhr. en mevr. Van Zanen, Dhr. en mevr. Richardson, Koos van Zanen, Familie van Simone, Burgemeesters, oud-burgemeesters, Vrienden en genodigden,

Dank voor uw komst naar deze buitengewone raadsvergadering. Fijn dat we hier vanavond bij elkaar zijn. En met zovelen. Een herbenoeming van een burgemeester wordt steeds vaker gevierd met een feestelijke bijeenkomst. En het aardige is dat iedere gemeente dit op een geheel eigen wijze weet vorm te geven. Ook hier, in het historische Utrecht.

Dames en heren,

Iedereen dacht dat hij onderhand wel zou stoppen. Kenners zeggen: hij is niet meer scherp, hij heeft het niet meer, hij is op z’n retour. Hij wordt ouder en kan bovendien terugkijken op een glanzende carrière, dus: ‘oké boomer’, het is mooi geweest. Maar de man komt terug, en sprak onlangs de heroïsche woorden: “Als ik niet het verschil kan maken, heb ik hier niets meer te zoeken.”

Ja, de terugkeer van stervoetballer Zlatan Ibrahimovic naar zijn oude club AC Milan is een veelbesproken feit de laatste weken. Wereldwijd heeft men het erover. Maar niet in Utrecht. Utrechters zijn vol over iets héél anders. Namelijk de ambtsverlenging van hun alom geliefde edelachtbare Van Zanen. Die overigens net zoiets zei als Zlatan, namelijk: “Ik denk dat ik hier nog echt een verschil kan maken.” Iets minder bescheiden dan het voetbalicoon, maar hé, als burgemeester van de vierde stad van Nederland ben je evengoed een publiek figuur, een ster, en mag je af en toe het vuurtje eens opstoken met een stoutmoedig statement.

Burgemeester, we kennen u allemaal. U bent regelmatig in het nieuws. Van RTV Utrecht tot de landelijke media. Eind december nog met een lang interview in het AD. De voorpagina van die editie vond ik al intrigerend. Rechtsboven de kop: “Femke Halsema raakt in vorm.” Rechtsonder de kop: “Van Zanen bezorgd om groei stad.” Meteen valt mij daarbij iets op. De burgemeester van Amsterdam wordt met voornaam genoemd, de burgemeester van Utrecht niet. Van Zanen heeft kennelijk geen voornaam nodig. De achternaam zegt al voldoende. Die is al ‘voornaam’ genoeg.

Maar, er schuilen nog veel meer competenties in uw eerste burger. Hij is een uitstekend bestuurder, zakelijk, en fijn om mee te werken. Charmant en attent in de omgang. Zeer benaderbaar en laagdrempelig, joviaal zelfs. Hij is van de menselijke maat. Hoe vaak tref je op foto’s in krant of stadsblad niet de man met de ketting? Inwoners en ondernemingen bezoekend, jubilarissen fêterend, prijswinnaars de hand schuddend. Een echte burgervader. Maar met een moeder die in de zorg werkte en een ondernemer als vader ben je, zoals hij zelf zegt, genetisch eigenlijk al bevoordeeld voor dit ambt.

Daarnaast is afgelopen jaar zijn tweede termijn als VNG-voorzitter ingegaan. Ook al even succesvol. De financiële positie van gemeenten is zorgelijk, en uw burgemeester bepleit deze zaak bij de inmiddels zeer rijke Rijksoverheid keer op keer krachtig. Ik sluit me daar graag even krachtig bij aan.

Razend knap, heer Van Zanen, dat u dit allemaal weet te combineren met uw stedelijke taken. En dat u er vervolgens in slaagt om er voor het gevoel van de Utrechters helemaal voor hen te zijn. In zo’n grote stad is dat natuurlijk lastig, dus moet je je momenten goed uitkiezen. Dat doet u met hart en ziel. U gaf het jaren geleden al aan, bij uw komst naar Utrecht. Als nieuwe burgemeester wilde u de stad tot in de haarvaten leren kennen. Ontmoeten, dichtbij zijn en verbinden, dat vond u het belangrijkste. En daar is na zes jaar nog niets in veranderd. Of het nu gaat om het Centraal Museum of een curieus kunstkabinetje ergens op zolder – u gaat er naartoe. Of het nu gaat om een wetenschapper die de Spinozaprijs heeft gewonnen of de toiletjuffrouw van TivoliVredenburg – u zet ze graag in het zonnetje. Als ambassadeur van de stad hebt u een enorm netwerk opgebouwd in het internationale bedrijfsleven, maar ook in het Haagse. Zo gaat dat, wanneer je de CEO’s en ministers die je spreekt na afloop een kaartje stuurt met de tekst: we zien elkaar in Utrecht.

Graag haal ik een gevleugelde uitdrukking van u aan: Hup, jongens! Hup, jongens! kan voor verschillende dingen staan. Het kan betekenen: waar is mijn speech? Waarom ligt-ie nog niet op mijn bureau? Ik heb ‘m nu nodig! Het kan ook betekenen, dat de vergadering naar uw smaak te lang duurt. Uit goede bron weet ik dat deze gemeenteraad er plezier in schept om u tot diep in de nacht bezig te houden, waarbij zich dan bij u een proces van graduele interne onttakeling inzet. In zo’n desperate situatie rest je inderdaad nog maar één hartenkreet: Hup, jongens! Hup, jongens! kan ook betekenen, dat u bij een rampenoefening, om de vaart in de besluitvorming te houden, vrij gemakkelijk besluit de Grebbedijk bij Rhenen door te steken. Dat daarmee Veenendaal zes meter onder water komt te staan – daar zou u de burgemeester van deze gemeente aanstonds van op de hoogte brengen. Maar het besluit staat. Want, hup, jongens!, we moeten verder. Ik herhaal: het betrof hier een oefening. Blijft u allen rustig zitten.

Ondanks zijn notoire ongeduld is hij de ideale gastheer. De man die jou, als hij je ontvangt in zijn kamer, helemaal in het centrum van zijn aandacht plaatst. Die je op je gemak stelt, de juiste vragen stelt, oprecht alle aandacht voor je heeft. En dat gast na gast – want hij heeft heel veel afspraken op een dag. Soms tot vermoeiens toe. Maar dat merk je nauwelijks, want hij zorgt goed voor zichzelf en leeft zeer gedisciplineerd. Op tijd naar bed, in de weekends zelfs om 9 uur. Matig met drank, niet op recepties blijven hangen. Elke dag zwemmen, mits de agenda het toelaat. Femke Halsema raakt in vorm, Van Zanen ís in vorm. Ik heb zelfs begrepen dat de nabijheid van een zwembad een doorslaggevend criterium was bij de keuze van uw woning. Dat noem ik toewijding. En over toewijding gesproken: de beruchte blauwe tas met documenten die u ’s avonds mee naar huis neemt, komt de volgende dag volledig gelezen retour, inclusief opmerkingen en adviezen.

Dames en heren,

Afgelopen jaar hebben Utrecht stad en Utrecht regio hetzelfde dieptepunt gedeeld. 18 maart 2019. De datum zegt al genoeg. Op 18 maart 2019 werd voor iedereen duidelijk dat het burgemeesterschap in tijden van crisis uitzonderlijke kwaliteiten vraagt. Ik ben trots op 26 burgemeesters die over deze kwaliteiten beschikken, in het bijzonder op de burgemeester van Utrecht.

Hoogtepunten in zijn eerste ambtstermijn, die zijn er legio. Maar Van Zanen doet daar liever het zwijgen toe. Dat moet je maar aan anderen vragen, vindt hij. Toch roep ik op deze plek nog even de start van de Tour de France in herinnering, een megagroot sportevenement dat onder zijn auspiciën naar de stad is gehaald. Of hij daar trots op is? “Ik ben blij dat zo veel mensen ervan hebben kunnen genieten”, klinkt het dan deemoedig. En dan volgt in augustus de start van de Vuelta nog!

Uw erelijst is lang. Zo lang, dat de gemeenteraad eensgezind met u door wil. Daar ben ik blij om. En ik zie uit naar een vruchtbare samenwerking de komende zes jaar. De uitdagingen van de stad zijn voor een belangrijk deel ook de uitdagingen van de provincie. Hoe houden we het leefbaar, mobiel, groen, gezond, fietsbaar, prettig voor iedereen. Samen hebben we in onze rol als voorzitters van de koepels – samen met IPO-voorzitter Ank Bijleveld – bij het huidige kabinet succesvol het Interbestuurlijk werken weten te bepleiten. Dit nieuwe jaar vormt de opmaat voor de Kamerverkiezing in 2021. Wat mij betreft trekken we nu even succesvol gezamenlijk op voor het Utrechtse belang. Provincie en de 26 gemeenten hebben elkaar veel te bieden in dit opzicht.

Ik zie je al ongeduldig kijken, dus ik sluit af.

Nog even over je voornaam: iedereen denkt dat die J voor ‘Jan’ staat. Maar Utrechters weten dat het de J van ‘jochie’ is, het ultieme Utrechtse woord. En dit jochie wil nog minimaal zes jaar dóór in deze stad. En deze stad heeft dit jochie in haar armen gesloten.

Van Zanen en Utrecht – een andere combinatie is nauwelijks denkbaar. Ze zijn net zo vervlochten met elkaar als Zlatan Ibrahimovic en Malmö. Toen deze onlangs een voetbalclub in een andere stad kocht, werden ze daar in Malmö zo kwaad over, dat ze het standbeeld van Zlatan letterlijk van de sokkel trokken. Het werd gewoon niet gepikt. Ik zou zeggen: Kijk hier goed naar, beste Jan! Neem het ter harte. Maar dan denk ik meteen: er ís helemaal geen standbeeld van Jan van Zanen in Utrecht. Is hier misschien een bescheiden ‘hup, jongens!’ op zijn plaats?

Hoe dan ook, ik wens je alle succes in je tweede ambtstermijn!

Dames en heren,

Ik bedank de vertrouwenscommissie en de raad voor hun inspanningen en de zorgvuldige manier waarop de herbenoemingsprocedure is verlopen. Ook zeer bedankt voor de uitnodiging om deze plechtigheid vandaag in het openbaar te voltrekken. Het is goed het plechtige moment van het afleggen van de ambtseed, voor u de verklaring en belofte, te delen met de gekozen volksvertegenwoordiging, en daarmee met de inwoners van Utrecht. Graag wil ik daarom nu overgaan tot de verklaring en belofte voor de burgemeester, verwoord in artikel 65 van de Gemeentewet. Burgemeester Van Zanen, wilt u hiervoor naar voren komen?

Dames en heren, mag ik u vragen te gaan staan, voor zover u daartoe in staat bent?