Burgemeester Herdenking oud-wethouder Toon Gispen

Toespraak burgemeester Jan van Zanen

Utrecht, tijdelijke raadszaal Varrolaan, 8 november 2018

Leden van de raad, leden van het college, lieve Henny, Jeanine, oud-collega's, beste mensen,

Vanavond herdenken we hier in de raad Toon Gispen, die op 20 oktober op 80-jarige leeftijd is overleden. Hij was al enige tijd ziek, bezocht hem begin oktober voor het laatst.

Van 2001 tot 2005 was Toon Gispen wethouder voor bestuurlijke vernieuwing, wijkgericht werken, volksgezondheid en welzijn, personeel en organisatie en vanaf september 2001 ook cultuur. Toon Gispen trad aan als enige wethouder van Leefbaar Utrecht met bestuurlijke (en werk-)ervaring. Die had hij onder meer opgedaan in de welzijnswereld en als adviseur.

Zijn politieke belangstelling ontstond tijdens het ingewikkelde proces rond het samengaan van Utrecht en Vleuten-De Meern. Als één van de voormannen van de Stichting Vleuten-De Meern Zelfstandig had hij zich daartegen verzet. Onder meer met columns in het lokale nieuwsblad en met een referendum, waarin 99 % van de inwoners tegen het samengaan stemde.

Toen dat toch doorging, sloot Gispen zich aan bij de, zoals hij zelf zei, "enige partij met schone handen", Leefbaar Utrecht. Hij schreef mee aan het verkiezingsprogramma en na de verkiezingswinst van de partij in 2000, was hij met zijn bestuurlijke ervaring een logische wethouderskandidaat.

Toon Gispen is één van de wethouders van wie je kunt zeggen dat het effect van zijn beleid nog steeds merkbaar is. Dat geldt bijvoorbeeld voor zijn streven naar een bedrijfsmatige en klantvriendelijke overheid, die op een begrijpelijke manier met de inwoners communiceert. Liefst met een dienstverlening van twenty-four/seven en dus online. Toen nog een behoorlijk avantgardistisch ideaal.

Een overheid die daarnaast betrouwbaar en integer is. Samen met de toenmalige gemeentesecretaris Marianne Heeremans gaf Gispen vorm aan een nieuw, actief integriteitsbeleid, waarin medewerkers bijvoorbeeld een integriteitsverklaring moesten gaan afleggen.

Kenmerkend voor het beleid van Leefbaar Utrecht was ook het wijkgericht werken. Er kwamen wijkraden en wijkprogramma's tot stand. En ook het Recht van Initiatief en het Leefbaarheidsbudget droegen er toe bij dat steeds meer mensen zich vanuit hun betrokkenheid inzetten in de wijken. Voor ambtenaren betekende dit, dat ze, zoals dat heette, "de kokers uit moesten en de samenwerking in". Met andere woorden verder moesten leren denken dan hun eigen dienst.

Tot de initiatieven waaraan je Toon Gispens naam kunt verbinden, behoort voorts het referendum over het Stationsgebied van 2001, mede door hem vormgegeven en georganiseerd. Het referendum waarin kon worden gekozen tussen 'visie 1 en visie A', dat de basis is van de ontwikkelingen van nu.

En ook in het cultuurbeleid kwamen tijdens Gispens wethouderschap vernieuwingen tot stand die nog steeds actueel zijn. De Culturele Zondagen, uiteraard. Serieuze aandacht voor amateurkunst. De voorbereidingen van het Dick Brunahuis (inmiddels het nijntje museum) en TivoliVredenburg. Maar ook het uitgangspunt dat je subsidies niet meer toekent aan organisaties, maar aan activiteiten. En afrekent op resultaat. In de praktijk bleken deze uitgangspunten een stimulans voor cultureel ondernemerschap en een impuls voor de Utrechtse cultuur.

Beste mensen,

In het openbaar kwam Toon Gispen soms een tikje introvert over. Zijn manier van spreken was niet altijd voor iedereen te volgen, ook niet hier in de raad. Volgens Henk Westbroek had dat er mee te maken dat Toon Gispen sprak als een liedjesschrijver.

Daar moest je aan wennen. Maar zijn naaste medebestuurders (ik had het genoegen dat een aantal jaren te zijn - onze werkkamers bevonden zich naast elkaar, we waren letterlijk vele jaren lang buren) en medewerkers wisten hoe inspirerend en motiverend, soms zelfs visionair, Toon Gispen kon zijn. Als geen ander was hij in staat gemotiveerde teams samen te stellen en aan te sturen, die in korte tijd tot resultaten konden komen. Hij hield van brainstormen, durfde grenzen te verkennen en was niet bang voor een experiment. Een voorbeeld is het idee om in 2013 de Vrede van Utrecht te herdenken en in 2018 Culturele Hoofdstad van Europa te worden. En ik herinner me het vervangen van vergadertafels door statafels in het stadhuis. Het was Toon Gispen die deze ideeën als eerste opperde.

Wethouder Gispen trad op 18 november 2005 voortijdig af. De reden was, in zijn eigen woorden, dat hij "de schijn op zich had geladen de raad te hebben misleid" over de aankoop van een pand voor het Centraal Museum. Volgens velen viel het allemaal nogal mee, maar Gispen vond, gezien zijn eigen integriteitsbeleid, dat hij niet anders kon.

Nu, bijna 13 jaar later, herdenken we in Toon Gispen een bestuurder die alleen al uniek was omdat maar weinig gemeenten kunnen bogen op een wethouder die ook zeer succesvol was als schrijver van Nederlandstalige hits uit het lichte genre.

Ook na 2005 bleef hij actief, onder meer als voorzitter van de Winkeliersvereniging Vleuterweide. Ondanks zijn ziekte bleef hij tot het einde toe een man met een jong hart. Wat ook precies de reden was dat hij zich juist tot Utrecht zo aangetrokken voelde.

Wij herinneren ons hem als een inspirerend, creatief, ondeugend soms en toekomstgericht bestuurder van onze stad en brengen ons medeleven over aan zijn vrouw, dochter, familie en vrienden.

Uw mening