Burgemeester Omarming ‘Het Gerucht’ van Joop Moesman

Toespraak burgemeester Jan van Zanen

Stadhuisplein, Stadhuis (Grote Trouwzaal), 15 februari 2020
 
Dank, heren (Philip) Freriks en (Ingmar) Heytze, voor de mooie en vriendelijke woorden. (En ja Ingmar: ik adem).
 
Dag allemaal, van harte welkom. In het bijzonder: Remke [Moesman], Felix [Visser], Ari [Doeser], en Jaap [Roëll]. Kunstenaars en kunstliefhebbers: wat mooi dat u er bent.
 
Welkom in de Grote Trouwzaal van het Stadhuis. Normaal gesproken de plek waar we onze liefde voor elkaar uitspreken, elkaar eeuwige trouw beloven, elkaar omarmen ... En daarom misschien niet een logische locatie om een kunstenaar te eren die niet de meest stabiele relatie had met zijn stad. Een understatement geloof ik. U kent allemaal het geruchtmakende verhaal over ‘Het Gerucht’. De blote dame [we kennen helaas nog steeds haar naam niet], die met een viool op de bagagedrager de Utrechtse Rijnstraat in fietst, Moesmans bekendste werk. Het is de reden dat we hier vandaag zijn.
 
Meneer Visser, beste Felix, stiefzoon van Joop Moesman: u onthult morgen in het Centraal Museum een groot geheim over ‘Het Gerucht’. Ik weet zeker dat de Moesman-fans op het puntje van hun stoel zullen zitten. Ze zijn met velen: liefhebbers van het werk van de enige, officieel erkende surrealist in Nederland ... En ja, meneer (Philip) Freriks, burgemeester te mogen zijn van de hoofdstad van het surrealisme in Nederland ... wow. Ik heb sowieso wel eens een enkele keer het idee in een surrealistische omgeving te leven en te werken ... Dit geheel terzijde.

Zoals gezegd: Moesman is de enige, officieel erkende surrealist in Nederland ... want als je in één adem wordt genoemd met beroemdheden als Max Ernst, René Magritte en Salvador Dali, dan ben je zelf ook een grootheid. Ook als kalligraaf: Joop is de geestelijk vader van het lettertype Petronius.
 
Dan verdien je in je geboortestad een groots eerbetoon. Mooi dat Joop deze hommage wordt gegund. Het is - helaas - de tragiek van veel grote kunstenaars … Bij leven gedreven, vaak voor gek versleten, hun tijd ver vooruit en daardoor geniaal. Maar de roem en erkenning kwamen pas na hun dood. Van Vincent van Gogh wordt gezegd dat hij in zijn leven slechts één schilderij verkocht, inmiddels heeft hij miljoenen fans over de hele wereld.
 
De MoesMania van nu, de erkenning van een genie, was ooit ver te zoeken. Op 11 oktober 1947 opende mijn illustere voorganger burgemeester Ter Pelkwijk een tentoonstelling ter ere van de 140e verjaardag van Kunstliefde. Het Utrechts Nieuwsblad was erbij en in de krant van dinsdag stond dat de aanwezigen ‘ontroerd waren door de aanwezigheid van de burgervader’. Dat waren nog eens tijden, nietwaar …
De verslaggever van dienst noteerde verder dat de burgemeester goed nieuws had voor de leden van Kunstliefde. Zij mochten voortaan gratis het Centraal Museum bezoeken ... Maar de opvallendste gebeurtenis haalde de editie niet. ‘Het Gerucht’ van Moesman hing ook op de tentoonstelling maar werd vlak voor de opening op last van de burgemeester van de muur gehaald, omdat het schilderij - ik citeer - ‘schadelijk was voor de zedelijkheid’. Het waren andere tijden, zal ik maar zeggen ... Tussen Moesman en Utrecht kwam het niet meer goed … ‘Het Gerucht’ werd verkocht en keerde nooit meer terug naar Utrecht.
 
Vind het verdrietig dat Joop Moesman bij leven niet de erkenning kreeg die hij verdiende. Misschien waren wij in 1947 nog niet klaar voor zijn werk … Gelukkig zijn er Remke, Felix, Philip, Ari en Jaap die de herinnering aan Joop Moesman levend houden. Joop zijn plek teruggaven in Utrecht. Letterlijk ook, want een paar jaar geleden maakte onder andere jij, Ari, je sterk voor de herbegrafenis van Joop in Utrecht - samen met zijn Els. Van Schalkwijk naar begraafplaats Soestbergen, ‘het Père Lachaise van het Noorden’ - naast andere Utrechtse grootheden als Nicolaas Beets, Gerrit Rietveld en Dirkje Kuik. Herinner me nog goed dat dit niet zonder slag of stoot ging... Je werd nog net niet aan een hooivork geregen, Ari ... Mede dankzij de toenmalige burgemeester van Houten en de familie Moesman keerde ‘Jopie’ weer terug in de armen van Utrecht.
 
Vandaag strekken we onze armen opnieuw uit. Want na Joop Moesman is nu ook zijn meesterwerk terug in Utrecht. Oké, een reproductie, maar wel een hele goeie en misschien wel de meest museumwaardige kopie ter wereld. Dus niet zeuren. Liefde is ook dat je elkaars kleine imperfecties kunt accepteren ... ‘Klein gebrek, geen bezwaar’ schreef Gerard Reve ooit.
 
En dan, beste mensen, is deze Grote Trouwzaal misschien wel de allerbeste plek om dit meesterwerk - en Nederlands enige, officieel erkende surrealist, onze Joop Moesman - te omarmen. Laten we niet langer wachten. Remke, mag ik je uitnodigen om samen met mij Het Gerucht opnieuw te verwelkomen? Sterker nog, te omarmen?  
(En oh ja, familie Heineken, ‘Het Gerucht’ graag ooit terug naar Utrecht).

Uw mening