Burgemeester Opening Dag van de Openbare Ruimte

Toespraak burgemeester Jan van Zanen

Utrecht, Jaarbeurs, 27 september 2017

Dames en heren,

Welkom in Utrecht, waar u ook vandaan komt - uit het noorden, zuiden, oosten of westen, zelfs uit Amstelveen (ik zie Rinus Hofs helemaal vooraan zitten) - ik hoop dat u allen een voorspoedige reis hebt gehad naar onze stad toe.

De openbare ruimte, uw specialiteit en vakgebied, is geen onderwerp waarover veel mensen zich opwinden. Tot ze zich er bewust van worden wat het is. Dat het al begint zodra ze een stap buiten hun huis of tuin zetten. En dat het zowel openbaar groen betreft als wegen, stoepen en straten, wateren en bruggen.

Er zijn ook ruimere definities, die openbare ruimte omschrijven als "de gemeenschappelijke fysieke ruimte die leden van een samenleving hebben, inclusief de daarop betrekking hebbende mentale en sociale ruimte."

Ik zou willen voorstellen, dames en heren, ons te beperken tot de deelgebieden waarop deze Dag van de Openbare Ruimte betrekking heeft. Bestrating. Verlichting. Straatmeubilair. Spelen. Groen. En ondergrondse openbare ruimte. Ooit was ik hier jarenlang wethouder openbare ruimte. Maakte me onder andere sterk voor een renovatie van al onze parken. Dat ging niet vanzelf maar met steun van heel veel anderen (medewerkers, bewoners en de gemeenteraad) is het gelukt. Parken (en groen) zijn in de openbare ruimte een speciale categorie. Parken zijn groene 'longen' in een stedelijke omgeving. En bovendien een laagdrempelige voorziening voor iedereen: jong en oud, rijk en arm. Vandaar. Dit terzijde.

De gemeente Utrecht is zeer vereerd dat de Dag van de Openbare Ruimte inmiddels alweer voor de tweede keer onze stad en de Jaarbeurs aandoet. Te meer omdat we in Utrecht meer dan doordrongen zijn van het belang van een publieke ruimte van hoge kwaliteit.

In 2007 maakten de Verenigde Naties bekend dat er voor het eerst in de geschiedenis meer mensen in steden woonden dan daarbuiten. De populariteit van steden is sindsdien alleen maar toegenomen. En dat maakt de vraag urgent hoe we onze steden, gegeven die groei, gezond en leefbaar kunnen houden. Met andere woorden kunnen streven naar 'healthy urban living'.

Naast verduurzaming van de energievoorziening en slimme oplossingen voor het verkeer, is ook een openbare ruimte van hoge kwaliteit een instrument om dit doel (gezonde verstedelijking) te bereiken. Dat vinden wij in elk geval in onze stad en onze wethouders Jansen van ruimtelijke ordening, Geldof van Openbare ruimte en groen en Van Hooijdonk van verkeer kunnen daar een boekje over opendoen. In onze stad is de kwaliteit van de openbare ruimte van extra belang omdat de ontwikkeling van Utrecht, van de 345 duizend inwoners van nu naar rond de 400 duizend in 2030, vooral in de bestaande stad zal plaatsvinden.

In een stad zoals Utrecht waar 'ontmoeting' centraal staat, heeft dat de nodige consequenties voor de openbare ruimte. Op verkeersgebied betekent het bijvoorbeeld een groter accent op openbaar vervoer, fiets en voetganger. De afgelopen jaren zijn er in Utrecht een aantal fietssnelwegen aangelegd, bouwen we ondergronds de grootste fietsenstalling van de wereld (hier bij het centraal station) en vindt er op dit moment een discussie plaats om een groter deel van de binnenstad tot voetgangersgebied te verklaren.

Interessant op het gebied van openbare ruimte zijn ook de locaties in de stad waar nog ruimte is voor de bouw van woningen. Een voorbeeld is de Merwedekanaalzone hier vlakbij, naast de Jaarbeurs. Deze locaties liggen relatief dicht bij het centrum van de stad en dus zijn hogere bouwdichtheden logisch. Maar daar moet, als je wilt streven naar een gezonde verstedelijking, wel een openbare ruimte van hoge kwaliteit tegenover staan. Bij een gezonde stad horen ook mogelijkheden om te wandelen en te sporten. De gemeente Utrecht werkt intensief samen met de ontwikkelaars van deze locaties om dat te bereiken. Uiteindelijk heeft iedereen, en niet in de laatste plaats de toekomstige bewoners, er baat bij.

En ook in al bestaande delen van de stad kan de kwaliteit van de openbare ruimte een instrument zijn van gezonde verstedelijking. Zeker als er draagvlak is bij de bewoners en ondernemers. Daarvan is de Adriaen van Ostadelaan in de Utrechtse wijk Oost een goed voorbeeld. Een populaire winkelstraat maar ook een straat met druk verkeer. De nieuwe inrichting is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen gemeente, ondernemers, bewoners, en andere belanghebbenden uit de buurt. Ook deze samenwerking - al is dat niet altijd makkelijk - hoort, vinden wij, bij een gezonde verstedelijking en beïnvloedt de manier waarop de openbare ruimte uiteindelijk wordt ingericht.
 
Dames en heren,

Ik kan u aanraden er via één van onze fietssnelwegen heen te rijden en een kijkje te nemen. En met eigen ogen te zien wat het resultaat kan zijn als je de inwoners en ondernemers serieus laat meepraten en meedenken. En er zijn hier in de stad meer voorbeelden te noemen van een nieuwe benadering van de openbare ruimte, die we samenvatten onder het motto 'slimme routes, slim regelen, slim bestemmen'. Maar ik weet dat u uw Utrechtse collega's en vakgenoten prima weet te vinden. Bovendien weet ik, als voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, dat velen van u zelf een gemeentebestuur hebben dat op een vergelijkbaar, inspirerend spoor zit. Dus dat laat ik graag aan uzelf over. Uw werk met, voor en in de openbare ruimte doet er toe. Mag ik, met die woorden, de 14de Dag van de Openbare Ruimte voor geopend verklaren?