Burgemeester Opening debat ‘De Europese Agenda Stad 2020 - 2024: waar staan we en wat zijn de volgende stappen?’

Toespraak burgemeester Jan van Zanen

Stadhuisplein, stadhuis, 29 november 2019

Geachte aanwezigen, beste collega’s, Commissaris van de Koning Leen Verbeek van Flevoland, Tweede Kamerlid Monica den Boer (D66), senator Ton Rombouts (CDA) en Didier Herbert (Head of Representation of the European Commission in Nederland),

Welkom in Utrecht. Welkom in het recent volledig gerenoveerde ‘oude’ Stadhuis waar de gemeenteraad al vele eeuwen lang – en nog steeds – vergadert. Welkom in de stad die in 2014 in het referendum in meerderheid voor het Europese Verdrag stemde...

Terwijl hier een aantal foto’s van het Urban Agenda Forum in Amsterdam van 30 mei 2016 worden vertoond (met het Pact van Amsterdam), begint u zo meteen met een VNG-debat over ‘De Europese Agenda Stad 2020-2024: waar staan we en wat zijn de volgende stappen?’

Lokale overheden zijn lang het ondergeschoven kindje geweest op EU-niveau. En dat terwijl steden en stedelijke regio’s een belangrijke rol hebben bij de economische, sociale en territoriale ontwikkeling van Europa. Door de jaren heen waren er wel initiatieven, maar ontbrak een heldere strategie. Tijdens het Nederlandse voorzitterschap van 2016 kwam er dan toch een EU-brede aanpak voor stedelijke ontwikkeling: The Urban Agenda.

De Europese Agenda Stad is met het Pact van Amsterdam door het Rijk in nauwe samenwerking met Nederlandse provincies en gemeenten in 2016 gelanceerd. De Europese Agenda stad gaat over: betere regelgeving, betere subsidies, betere kennisdeling en betere governance. Bovenal gaat het over een nieuwe werkmethode.

Met thematische partnerschappen waarin lidstaten, steden, Europese organisaties en de Europese Commissie op basis van gelijkwaardigheid de stedelijke uitdagingen op Europees niveau bespreken. Een nieuwe manier van werken, een nieuwe manier van denken. De partnerschappen leveren inmiddels hun aanbevelingen op. Vandaag is een mooi moment om met een aantal van de aanjagers van dit denken de balans op te maken en verder vooruit te kijken.

In 2016 was Amsterdam het toneel. Werken we toe naar een nieuw moment in Leipzig onder Duits voorzitterschap? Ik kijk uit naar een goed debat en reflectie op hoe we de positie van lokaal bestuur in Europa kunnen versterken.

Nu Ilona (Eichhorn) het debat heeft afgerond, wil ik graag nog een enkel woord richten tot een aantal collega’s dat afscheid neemt van de Commissie Europa en Internationaal van de VNG. In Brussel vinden mandaatwisselingen plaats, we hebben al een nieuw Europees Parlement, we hebben inmiddels ook een nieuwe Europese Commissie en in januari start een nieuw Europees Comité van de Regio’s. In januari start een nieuwe ploeg bestuurders in Brussel.

Ook bij de VNG een aantal nieuwe mensen, en ik ga hier iedereen ongetwijfeld tekortdoen, die winstwaarschuwing geef ik alvast. Om al jullie inzet, activiteiten, resultaten en onvervulde ambities recht te doen, had de VNG drie tekstschrijvers aan het werk moet zetten.

Dank aan Luzette Kroon. Helaas heeft Luzette op het laatste moment moeten afzeggen (ze ontvangt vanavond haar collega’s van haar nieuwe baan als dijkgraaf van het Wetterskip Fryslân). Ze is al vele jaren betrokken bij de VNG, waarvan de laatste jaren in de commissie Europa en Internationaal. Ze was bestuurslid, vicevoorzitter van de Commissie Europa en Internationaal, lid van de delegatie naar het Congres van lokale en regionale overheden in Staatsburg. We hebben samen in de VNG delegatie naar de CEMR (Council of European Cities and Regions) gezeten. Afgelopen zomer zijn we nog voor de CEMR samen met Cor Lamers in Roemenië geweest. Je liet daar zien zowel scherp op de inhoud te kunnen zijn als in de avond over de dansvloer te kunnen zwieren. De laatste jaren zijn privé niet altijd makkelijk geweest, ik wens je alle goeds met je stap naar Friesland.

Dan nemen we ook afscheid van Jennemiek Jetten. Passie en betrokken. Vicevoorzitter van de Nederlandse delegatie. Ik kreeg aangereikt dat je de vrouw was op de apenrots. Eén van de weinige vrouwen in de Nederlandse delegatie. Je hebt je sterk ingezet voor een goede genderbalans in het Comité. In onze delegatie gaat dat de komende periode in ieder geval beter. We hebben het aantal vrouwelijke leden verdrievoudigd.

Maar ook inhoudelijk heb je een flinke bijdrage geleverd. Een advies over toerisme. Een strijd aangegaan over pulsvisserij, waar het Nederlandse belang het helaas aflegde tegen de conservatieve visserij. En je hebt je ook gebogen over hoe je kan zorgen dat het allemaal een beetje strakker en praktischer gaat in het Comité. Met herziening van het ordereglement en je inzetten voor de processen in het Comité. Je collega’s zullen je dankbaar zijn. Veel dank voor je inzet en betrokkenheid.

Ook Bert Bouwmeester kon helaas vandaag niet komen. Ik wil zijn werkzaamheden toch noemen. Betrokken, rustig en helder zijn kernwoorden die Bert omschrijven. Hij had een ‘dubbele pet’, of zoals dat in Europa heet: een dubbelmandaat. Hij was de verbindende schakel tussen de Comité-delegatie en de Congres-delegatie. In Straatsburg heeft hij gewerkt aan of liever tegen radicalisering en hoe gemeenten hiertegen beleid kunnen maken. Een belangrijk en actueel onderwerp. En daarnaast aan het onderwerp grensoverschrijdende samenleving. Hoe kunnen we over de grenzen samenwerken aan arbeidsmarkt, veiligheid en bestuur.

Dan wil ik Hans Janssen bedanken. Hans, je bijnaam was in Brussel ‘Mr. Rapporteur’. Met vijf adviezen was je hofleverancier bij het Comité. Tijdens je eerste rapport leek het erop dat ziekte een spelbreker zou worden. Je bent gelukkig goed hersteld en weer teruggekomen. Je hebt daarna indruk gemaakt met de adviezen die je hebt uitgebracht. Na de grote migratiestromen van een aantal jaren gelden was Hans de rapporteur over “opvang in de regio”. Vanwege dit advies was je een van de sprekers tijdens de burgemeestersconferentie over migratie die door het Vaticaan werd georganiseerd.
Hans was door de Nederlandse ambassadeur bij de Heilige Stoel - Prins Jaime - strategisch op derde spreker na de paus gepland. Dat zag er allemaal mooi uit, maar uiteindelijk kwam de paus niet. Daarnaast was je portefeuillehouder EU-ontwikkelingsbeleid en heb je intensief met VNG International samen gewerkt. Zo heb je een stevige bijdrage geleverd aan de positie van gemeenten in de EU-structuurfondsen voor het EU-ontwikkelingsbeleid. Je vertrekt nu uit het Comité, maar je blijft nog even aan om vanuit de commissie je werk voor de EU-fondsen af te ronden.

Bevlogen, betrokken en humorvol. Dat zijn de woorden als ik aan André van de Nadort denk. Je bent gek op Nederlandse cabaretiers en dat liet je blijken.
Je trakteerde de leden vaak op anekdotes van Wim Zonneveld. Historicus van de delegatie en een anglofiel. Jammer van de Brexit. Hiervoor was je lid van de Commissie Milieu, Energie en Mobiliteit van de VNG. Daarna lid van de Commissie Europa en internationaal. Je hebt je gericht op de circulaire economie – een van de grote transities van vandaag. En dan met name op het plastic dossier. Hoe verminderen we het gebruik en zorgen we voor goed en efficiënt hergebruik. Een onderwerp waar we vandaag ook in de BALV van de VNG over hebben gesproken.

Last but not least Cor Lamers. Cor, je hebt heel veel voor onze vereniging VNG betekend: als vicevoorzitter, als voorzitter van de Commissie Milieu, Energie enMobiliteit en vooral als onze man in Brussel. Je hebt je enorm ingezet om Nederlandse gemeenten naar Brussel te krijgen en te zorgen dat gemeenten Europa-proof zijn. Maar ook de andere kant op, dat Brussel meer gemeente-proof wordt. Cor was lid van de VNG-delegatie naar CEMR en ook naar UCLG, de wereldkoepelvereniging. Cor heeft aan de wieg gestaan van de Commissie Europa en Internationaal. In 2010 heb je je als vicevoorzitter van de VNG sterk gemaakt voor de oprichting van deze commissie.

Je was samen met Peter van Geel in 2004 al wegbereider van het IBP.
Toen waren het interbestuurlijke dossierteams: teams waarin gemeenten, provincies en rijksambtenaren gezamenlijk werken aan Europese dossiers. Deze aanpak werd een succes en over de landsgrenzen heen geroemd. Het stond model voor de partnerschappen waar we vandaag over spraken. Je bent voornamelijk een man van het Comité van de Regio’s geweest. Je bent 15 jaar actief geweest in het Comité en hebt vijf adviezen opgesteld over onder andere luchtkwaliteit, bodem en de toekomst van het Europees milieubeleid. Vorig jaar was je tijdens de COP 24 onderhandelingen in Katowice (Polen) de eerste decentrale vertegenwoordiger in de ministerraad.

Je was voorzitter van de Nederlandse delegatie tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de EU. Ook jij hebt je inzet voor een beter functioneren van het CvdR, de laatste jaren ingezet voor een beter ICT-systeem. En je sloot af als voorzitter van de commissie ENVE. Hiermee was de cirkel rond. Je begon als voorzitter van de milieucommissie bij de VNG en eindigde als voorzitter van de milieucommissie in Brussel. Je hebt een mooie en indrukwekkende Europese loopbaan gehad. Veel dank voor je enorme inzet.

Dank voor uw aandacht.

Uw mening