Burgemeester Start lustrumjaar Bachcantatediensten Geertekerk

Toespraak burgemeester Jan van Zanen

Utrecht, Geertekerk, 2 april 2017

Dames en heren, meisjes en jongens,

Dank u wel voor de eervolle uitnodiging om u toe te mogen spreken voorafgaand aan uw concert, ter gelegenheid van de start van de jubileumactiviteiten 50 jaar Bachcantatediensten.

Het is eigenlijk een geweldig idee: elke eerste zondag van de maand in de Geertekerk een cantate van Bach ten gehore te brengen, waarbij het publiek het slotkoraal mag meezingen. Dat het een goed idee is, blijkt wel uit de enorme belangstelling hier vanavond. En de locatie - de Geertekerk - mag er ook zijn.

Bachcantatediensten sinds 1967. Ik was zes jaar oud toen. Volgens mij volgden sindsdien een stuk of zes burgemeesters elkaar op. Maar de dirigent toen en nu (en uw mede-oprichter) Wouter van Haaften is er nog steeds.

Bach. Een fenomeen. Woonde afgelopen week in alle vroegte een ontbijtbijeenkomst bij in Castellum Hoge Woerd. Met allerlei ondernemers. Aan het eind daarvan traden de violiste Merel Vercammen en muziekjournalist Merlijn Kerkhof op. Zij speelde muziek van Bach, hij vertelde over zijn boek 'Alles begint bij Bach'. "Bach dacht groter dan de reikwijdte van zijn vingers", aldus de journalist.

Vermoedelijk verliep wat Bach betreft, moet ik eerlijk bekennen, dames en heren, mijn eerste kennismaking met zijn muziek via Willem Duys. Willem Duys, kent u hem nog? Jarenlang presenteerde hij week in week uit, op zondagochtend, het radioprogramma 'Muziek Mozaïek'. Een tijd lang was de begintune van dat programma een door Duys geproduceerd, grappig liedje van Shirley Zwerus, genaamd 'Bach bijvoorbeeld'.

Het leuke was dat Shirley echt noten van Bach zong. En dat zelfs een leek als ik dat duidelijk kon horen. Via dat liedje, dat voor mij echt bij de sfeer van de zondagochtend hoorde, maakte ik kennis met Bach. Willem Duys heeft dat programma 37 jaar lang gepresenteerd (ruim korter dan 50 jaar dus...

Over Bach zijn in de loop der jaren allerlei verbazende verhalen verteld en geschreven. Bijvoorbeeld dat hij jarenlang iedere zondag weer een nieuwe cantate klaar moest hebben. IEDERE WEEK. Vandaag zingt u bijvoorbeeld cantates die hij heeft gemaakt voor de eerste zondag na Pasen van het jaar 1724 en de 15de zondag na Pinksteren van 1726. Stel je voor, elke week weer zo’n nieuwe cantate componeren. Dat is gewoon ongelooflijk.

Wat me ook heeft verbaasd, is dat Bach zijn cantates vaak aan zijn musici voorlegde zonder dat zij de tijd hadden om nog even te repeteren. 'Hier heb je de muziek, morgen gaan we het zingen, succes.' Zo moet het vaak zijn gegaan.

En dan was er de verhouding van de grote Bach tot zijn werkgever: het stadsbestuur van Leipzig, onder wie ook de burgemeester. Dat hij in dienst was van de stad, wilde niet zeggen dat de verhoudingen goed waren. Bach was bij de sollicitaties voor zijn functie namelijk niet de eerste keus geweest. En veel stadsbestuurders vonden hem, las ik ergens, zeker in latere jaren een ouderwetse brompot.

Ik probeer me voor te stellen hoe het is om als gemeente iemand als Bach in dienst te hebben. Dat moet net zoiets zijn als het in dienst hebben van Gerrit Rietveld, terwijl je eigenlijk Dick Bruna had willen hebben. Of omgekeerd.

Dames en heren, meisjes en jongens,

Nog een enkel woord over het liedje van Shirley Zwerus. Zij zong dat op de muziek van Bach, maar op een tekst van Pieter Goemans. Graag wil ik daaruit twee regels citeren, omdat ik vind dat die u allemaal hier in de Geertekerk op het lijf zijn geschreven. Die regels luiden: "Telkens weer vind ik dat Bach bijvoorbeeld zo kan swingen. Keer op keer krijg ik zo’n zin om daarbij mee te zingen".

Dat is naar mijn idee de kern van uw samenzijn hier. Voor iedereen die van Bach en zingen houdt, is meezingen in een Bachcantate het mooiste wat er bestaat. En dat kan hier, elke maand weer, zonder plichtplegingen. Alles draait om plezier in Bach en plezier in zingen. En gelukkig zijn we, om van Bachs muziek te genieten ook niet meer gebonden aan de strenge kalender van kerkelijke feestdagen waaraan Bach gebonden was. We hoeven zelfs niet alleen maar religieus te zijn om zijn muziek mooi te vinden en vol overgave te zingen.

Wij, of beter gezegd u, kunt als gemengd gezelschap van vrijwilligers, amateurs en professionals vrijelijk putten uit de hoorn des overvloeds van die 249 cantates en genieten van het samen toewerken naar de uitvoering, op de eerste zondag van de maand.

Dat alles maakt dat de Bachcantatediensten een unieke plaats innemen in het Utrechtse muziekleven. Waar ik aan zou willen toevoegen dat niet alleen zangers, instrumentalisten en dirigent een felicitatie verdienen, maar ook de vrijwilligers en bestuursleden, die het allemaal maand na maand, jaar na jaar logistiek mogelijk maken. En dat nog wel even zullen blijven doen. Liefhebbers van de muziek van Bach zullen er altijd blijven en ik heb bovendien op uw website gezien dat in die 50 jaar nog lang niet alle cantates aan de beurt zijn geweest.

Namens het gemeentebestuur van Utrecht wens ik de stichting Utrechtse Bachcantatediensten geluk met haar 50-jarig lustrum en wens ik u, maar ook nieuwe generaties liefhebbers van Bach en zingen, veel zangplezier toe. Elke maand weer.