Burgemeester Uitreiking koninklijke onderscheiding aan professor Wilmar Schaufeli

Toespraak burgemeester Jan van Zanen

Utrecht, Academiegebouw Universiteit Utrecht, donderdag 7 november 2019
 
Geachte professor Schaufeli, beste Wilmar, Dag allemaal,

Helaas, professor heb ik uw afscheidsrede gemist vanwege verplichtingen in de gemeenteraad, maar vind het een eer om u van deze plek kort te mogen toespreken.

Want uw wetenschappelijke verdiensten en de maatschappelijke impact die u hiermee heeft zijn ronduit indrukwekkend.

Als hoogleraar Arbeids- en Organisatiepsychologie bent u uitgegroeid tot een absolute autoriteit op het gebied van werkstress, burn-out, werkverslaving en bevlogenheid.

Over dat laatste gesproken begrijp dat u in uw lezingen vaak het filmpje laat zien van de Amerikaanse steward David Holmes van Southwest Airlines. Tijdens één van zijn vluchten besluit deze steward de oersaaie veiligheidsinstructies niet nóg een keer plichtsgetrouw op te dreunen.

Om de boel een beetje op te schudden vraagt hij de verbaasde passagiers om mee te klappen op zijn ritme. Vervolgens begint hij de instructies enthousiast te rappen. Een mooi voorbeeld van iemand die zijn werk zo interessant mogelijk maakt. Bovendien letten de passagiers opeens op, dus hij dient ook nog eens het belang van zijn baas. Andere stewardessen bouwden de veiligheidsinstructies om tot een comedy sketch of een countryliedje. Zou dat misschien ook eens moeten uitproberen...

Hoe dan ook: in uw onderzoek heeft u laten zien dat als werkgevers hun werknemers dit soort autonomie stimuleren, het deze werknemers meer energie en meer bevlogenheid geeft. En bevlogen zijn in je werk is niet zomaar een leuk extraatje. Het is de perfecte preventie tegen burn-out. Ook dat heeft u meerdere malen aangetoond.

En in uw eigen loopbaan heeft u kennelijk het juiste recept voor bevlogenheid gevonden als ik naar uw wetenschappelijke oeuvre kijk.

Die beslaat meer dan 350 wetenschappelijke artikelen, vaak gepubliceerd in toonaangevende tijdschriften, een 30-tal boeken in diverse talen en volgens Web of Science is uw wetenschappelijke werk maar liefst 50.000 keer geciteerd, waarmee u tot de 1% meest geciteerde wetenschappers binnen uw vakgebied behoort.

Als we rekenen vanaf uw promotie in 1988, dan betekent dit getal dat u meer dan 4 keer per dag  geciteerd wordt. In een interview heeft u eens laten weten dat u soms teveel hooi op uw vork neemt…

U heeft bevlogenheid gedefinieerd als iemand die bruist van de energie toegewijd is aan het werk én helemaal op gaat in zijn of haar bezigheden. Ik vermoed dat u hiermee uzelf heeft omschreven.

Al sinds uw afstuderen draagt u het onderzoeksgebied rondom bevlogenheid en burn-out een warm hart toe. U bent afgestudeerd als klinisch psycholoog, maar vond de rol van het werk in het leven van een mens altijd boeiender dan psychische stoornissen.

Tijdens uw eerste baan in een instelling besteedde u bijvoorbeeld net zo veel tijd aan het observeren van verzorgenden als aan het bestuderen van uw patiënten. Daar ontdekte u dat de werkomstandigheden van de verzorgenden een grote invloed hadden op hun welbevinden.

U agendeerde het verschijnsel burn-out  en haalde met uw inaugurele rede in 1994 de voorpagina van de Volkskrant. We kunnen vandaag gerust stellen dat door uw onderzoek het thema ‘Arbeid en Gezondheid’ op de agenda werd gezet. Het was er ook de juiste tijd voor. In die tijd steeg het verzuim door psychische klachten al maar. De tijd was rijp om de aandacht van het publiek op burn-out te richten.

Helaas bestond voor de werkgevers burn-out als psychische aandoening nog niet, omdat het niet gemeten kon worden. Daarom vertaalde en bewerkte u de Maslach Burnout Inventory voor de Nederlandse markt. Deze vragenlijst kennen we nu als de Utrechtse Burnout Schaal (UBOS) en wordt nog altijd veel gebruikt.

Het bleef niet alleen bij dit meetinstrument, want u leverde tevens een grote bijdrage aan de ontwikkeling van verschillende interventies. En uiteindelijk kwam u uit bij de impact van bevlogenheid, waar u ook een vragenlijst voor ontwikkelde: de Utrechtse Bevlogenheid Schaal (UBES).

De waardering bij uw collega’s voor dit alles is groot. Heb verschillende brieven ontvangen waarin zij die waardering uitspreken. Zo hebben uw collega’s van de Katholieke Universiteit Leuven het volgende laten weten – en ik citeer:

“Professor Schaufeli is misschien wel de meest creatieve en innovatieve onderzoeker die we kennen. Zijn grote inzet betreft niet alleen het uitwerken en publiceren van onderzoek. Eveneens lovenswaardig is zijn uitzonderlijke inzet voor anderen en voor de praktijk. Hij heeft een groot aantal jongeren opgeleid en zijn inzet voor nieuwkomers in het wetenschappelijke domein is exemplarisch.”

En uw collega’s van de Universiteit Utrecht schreven mij het volgende – en ik citeer wederom:

“Professor Schaufeli combineert een zeer scherpe wetenschappelijke geest met een sterke wil om nieuwe kennis snel ten goede te laten komen aan de praktijk. Daarmee heeft hij een nationaal en internationaal nauwelijks te overschatten impact op zijn onderzoeksgebied.”

Geachte professor Schaufeli, beste Wilmar,

Uw baanbrekende werk heeft ervoor gezorgd dat organisatie en bedrijven meer en meer investeren in het welzijn en de gezondheid van hun medewerkers. Het belang hiervan is niet te onderschatten.

Zijne Majesteit onderstreept dit graag door u te benoemen tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Van harte gefeliciteerd.

 

Uw mening