Burgemeester Welkom Dag van de Rechtspraak

Toespraak burgemeester Jan van Zanen

Utrecht, TivoliVredenburg, 28 september 2017

Dames en heren, mevrouw de 'Host' (Annechien Steenhuizen), voorzitter Frits Bakker, minister Blok,

Welkom in Utrecht, welkom in TivoliVredenburg.

Welcome to the Netherlands, welcome to the heart - the very heart - of the Netherlands, the city of Utrecht, Lord Thomas, it's a great honour for our city that no less a person than the Lord Chief Justice of England and Wales is going to give a lecture during our national Day of Justice.

Dames en heren, deze dag staat in het teken van de rechter van de toekomst en de toekomst van de rechter. Een onderwerp dat de afgelopen weken tweemaal op heel verschillende, zomaar op bijna 'fascinerende' wijze in de actualiteit kwam. Eerst op 4 september, toen rechter Willem Korthals Altes in het Handelsblad meldde dat hij niet van plan is om op zijn 70ste met pensioen te gaan. "Ik ben nog zo fit als een veertiger en nog hard nodig," meldde hij. Zelfs overweegt hij de leeftijdsgrens van 70 juridisch te gaan aanvechten.

Op 16 september, toen Gerrit van der Burg, voorzitter van het College van Procureurs-Generaal, in de Volkskrant beschreef hoe hij tien officieren van justitie met een cybersecurity-achtergrond had gezocht en er maar vier had gevonden. "We zijn van oorsprong geen digitale organisatie," moest Van den Burg constateren. Een vriendelijk understatement vermoedelijk.

Zomaar twee twee voorbeelden van de grote actualiteit van het onderwerp dat de Raad voor de Rechtspraak voor vandaag heeft gekozen als thema.

Ook vanuit het perspectief van gemeenten en de daar wonende burger is het relevant na te denken en te debatteren over de toekomst van de rechter en de rechter van de toekomst. Hoe gaan we bijvoorbeeld verder nu het wetsvoorstel Organisatie Hoogste  Bestuursrechtspraak door het demissionaire kabinet is ingetrokken? Wat zijn precies de juridische gevolgen van de digitalisering van het bestuurlijk proces en van de initiatiefwet Open Overheid? Wat kan mediation betekenen voor onze rechtspraak? Hiermee boeken we in onze Utrechtse pilot (mediation in het strafrecht) overigens goede resultaten. (Minister Blok. vindt u alstublieft de middelen om dit verder uit te rollen).

En ten slotte: welke consequenties heeft de in 2011 geïntroduceerde Nieuwe Zaaksbehandeling precies? Want een meer flexibele houding van partijen, een meer sturende en creatieve rechter en grotere gerichtheid op schikkingen, dat is natuurlijk mooi en een positieve ontwikkeling. Maar er staan nogal wat vragen tegenover. Bijvoorbeeld de vraag of je hiermee niet de aard van onze rechtsstaat - een accentverschuiving in de verdeling van de evenwichten - verandert, bijvoorbeeld, ik zeg het voorzichtig, de Trias Politica. En de vraag waar je de scheiding laat lopen tussen het oplossen van het geschil en het juridisch afwegingskader. De vraag of je altijd wel kan rekenen op de zeer flexibele en goed geïnstrueerde partijen die je idealiter nodig hebt. En kunt omgaan met onvoorspelbare en dus lastig voor te bereiden zittingen. En ten slotte de vraag of je er wel vanuit mag gaan dat een bestuursrechter dat allemaal wel kan.

Reikhalzend kijken wij als gemeenten ook uit naar het digitaal procederen. Pilots in Gelderland en Midden-Nederland zijn begonnen, begin 2018 volgt landelijke invoering. Als gemeente vragen wij ons wel af of de uniformering van processen en maatstaven waarmee digitalisering gepaard gaat, wel samengaat met de doelstelling, dat zowel de wijze van procederen als de beslissingen individueel moeten zijn toegesneden. Een vraag die je in feite kan stellen naar aanleiding van alle onderwerpen die ik heb genoemd. Naast de vraag wat de consequenties zijn voor de rechter, moeten we ons immers ook steeds afvragen wat de gevolgen zijn voor de burger van de toekomst en de toekomst van de burger.

Ik vertrouw er op, dames en heren, dat ook dit aspect vandaag aan de orde zal komen. En dat de Nederlandse rechtspraak, waarvan de onafhankelijkheid al sinds de 19de eeuw behoort tot een van onze democratische handelsmerken, de onafhankelijkheid tot in lengte van jaren zal kunnen behouden. Ik wens u hier in TivoliVredenburg een inspirerende dag. En kom nog eens terug naar Utrecht.