Oudegracht 245 Gebouwen en hun geschiedenis

Wat is de kern van de gebouwen?

De gebouwen hebben een grote historische waarde. De grote zaal van voormalig Tivoli (1) vormt samen met de Regentenzaal (3) en Springweg 102C (2) en 102E (4) de kern van de gebouwen en is als zodanig uniek in de binnenstad.

De gemeente wil de gebouwen verkopen. Vanwege de cultuur-historische waarde concentreert de gemeente zich op de 4 gebouwen die de kern vormen. Zij wil dat deze gebouwen behouden blijven voor de bewoners van de stad en voor een gedeelte open blijven voor publiek.

De overige objecten zijn inmiddels apart verkocht. Dat zijn de werfkelder (7), het Pandhuis (5), Oudegracht 229 (6) en het stuk grond (8) gelegen tussen het Pandhuis en de grote zaal van Tivoli.

Overzichtstekening objecten
Overzichtstekening objecten

Naar boven

Geschiedenis kloostergebouwen

Oudegracht 245, een adres in Utrecht dat weinig tot de verbeelding spreekt. Velen herinneren zich dat ze met vrienden achter de strenge monumentale gevel in vrolijkheid door de lange gang van Tivoli liepen op weg naar een popconcert. 

Velen zeggen nog betrokken te zijn geweest bij het kraken van het leegstaande complex in 1979. Minder mensen herinneren zich dat ze met knikkende knieën door diezelfde lange gang van het 'N.V. Huis, café-restaurant en schouwburg', naar de grote zaal liepen voor het examen handelsrekenen. Misschien is er nog een enkeling die in de vroege jaren van het Spoorweghuis filmvertoningen in de grote zaal heeft bezocht.

Verenigingsgebouw

Negentig roerige jaren sinds de opening van het verenigingsgebouw van de Nederlandsche Vereniging van Spoor- en Tramwegpersoneel hebben sporen nagelaten in het labyrint van gangen, kamers en zalen. Toch is het maar een kleine tijdspanne in de ruim 7 eeuwen geschiedenis van het gebouwencomplex.

Klooster

De basis werd gelegd toen omstreeks 1267 de zogenaamde Zakbroeders aan de Oudegracht een klooster stichtten. Wat deze broeders bouwden weten we niet. Pas met de vestiging van het Regulierenklooster Maria en de Twaalf Apostelen in 1292 beginnen de eerste onderdelen van de huidige gebouwen vorm te krijgen. In 290 jaar groeide het uit en besloeg het een stuk grond tussen Oudegracht en Springweg.

Alle onderdelen van een volwaardig klooster, een kerk, pandhof, refter, slaapzaal, bakhuis en ziekenhuis waren aanwezig toen het in 1582, na de Reformatie door de stad aan het St. Elisabethweeshuis werd toegewezen. Hiermee brak de langste tijd aan dat er 1 functie continu was gehuisvest.

St Elisabethweeshuis in 1744
Gezicht op het weeshuis 1744
Interieur Weeshuiskerk omstreeks 1830
Interieur Weeshuiskerk omstreeks 1830

Weeshuis

Bijna 350 jaar lang werd er aan de gebouwen getimmerd, veelal met zeer beperkte middelen. Toch wordt het beeld aan de Oudegracht bepaald door een 'luxe' verbouwing van 1839, toen een regenteske voorgevel het weeshuis een gezicht aan de Oudegracht gaf.

Verschillende bestemmingen

Het huidige Oudegracht 245 is vormgegeven door 7 eeuwen van herbestemmen. Toch ligt aan het schijnbaar onoverzichtelijke geheel van ruimtes nog steeds het stramien van het klooster ten grondslag. De Regulierenkerk werd Weeskerk, weesschool, theaterzaal (NV-Huis) en popzaal (Tivoli), De pandhof werd speelruimte voor weeskinderen en werd volgebouwd met ondergeschikte ruimtes.

De zuidelijke kloostergang werd de bekende 'lange gang'. De refter en slaapzaal werd de regentenzaal, kinderdagverblijf en spiegelzaal. Het kapittelhuis aan de grachtzijde was en bleef de plaats van kantoren. Alles was gebouwd rond en georiënteerd op de pandhof. Dat is nu nog steeds zo.

Lees de volledige cultuurhistorische rapportage van het complex.

Zuidelijke kloostergang in 1925
Zuidelijke kloostergang 1925
Binnenplaats (pandhof) van het weeshuis in 1925
Binnenplaats (pandhof) van het weeshuis 1925

Hulp en contact Oudegracht 245

E-mail

oudegracht245@utrecht.nl

Telefoon

14 030