Bouwprojecten Restauratie Domtoren: wat gaan we doen en hoe?

Voor de restauratie zijn uitgangspunten bepaald en per deel van de Domtoren is duidelijk wat er gaat gebeuren. Tijdens de restauratie werkt een bouwteam van verschillende partijen samen met de gemeente om de restauratie zo goed mogelijk te laten verlopen.

Uitgangspunten restauratie

Voor de restauratie heeft de gemeente onder andere de volgende uitgangspunten bepaald:

  • we restaureren de toren zo dat de komende 50 jaar geen groot onderhoud nodig is.
  • het bestaande materiaal zoveel mogelijk behouden
  • rekening houden met bouw- en restauratiehistorie
  • behoud van de beeldkwaliteit
  • sober en doelmatig uitvoeren, uitgaan van cultuur- en bouwhistorische waarden
  • veilig voor bezoekers en voorbijgangers

Wat restaureren we en hoe doen we dat?

Per deel van de Domtoren is duidelijk wat er gaat gebeuren.

Torenspits

Op de torenspits moet het houtwerk en het lood- en leiwerk gerepareerd en vervangen worden.

Lantaarn

In de lantaarn (70-95 meter) moet het meeste en moeilijkste restauratiewerk gebeuren. In de lantaarn is nog veel historisch materiaal uit de bouwtijd (1382). De aanpak voor het restaureren hiervan is museaal. Ook zijn hier het natuursteen (tuf, trachiet, ledesteen) en het ringanker in slechte staat. De lantaarn heeft het meest last van wind en zon en regen, omdat dit deel van de toren aan alle kanten open is.

Eerste en tweede geleding

De eerste (0-40 meter) en tweede geleding (40-70 meter) zijn in betere staat dan de lantaarn. De aanpak hier laat zich het beste omschrijven als ‘blokje eruit, blokje erin’. Op de tweede geleding zijn de tufstenen blokken aan vervanging toe. Erosie en scheurvorming zijn de belangrijkste redenen hiervoor. Dat geldt ook voor de natuurstenen balustrades die veel schade hebben door de wind, ze worden grotendeels vervangen. Op de eerste geleding krijgen de tufstenen pijlers, de balustrades en het interieur een opknapbeurt.

Verder worden het voegwerk aan de hele buitenkant, de installaties en de vaste onderdelen (bijvoorbeeld carillon, luidklokken, wijzerplaten, uurwerk) gerestaureerd als dat nodig is. 

Samenwerking tijdens restauratie: bouwteam

Om de restauratie te kunnen doen, werkt Utrecht samen met een aantal partijen. Zo is er een projectleider en een gemeentelijk projectteam. En gaat een aannemer de restauratie uitvoeren. Om de Domtoren te kunnen restaureren, is een steiger nodig. Samen met de restauratiearchitect werken deze mensen in een bouwteam. Door te werken in een bouwteam bundelen we vroeg in het proces kennis en kunde. De aannemer doet voordat we echt gaan samenwerken nog een proefrestauratie. Zo kunnen we samen extra goed kijken naar uitvoering en kosten en goede afspraken maken over hoe we 5 jaar lang gaan samenwerken.

Omgaan met afkomend materiaal

We gaan op 3 manieren duurzaam om met het afkomend materiaal. Het uitgangspunt hierbij is ‘behouden wat behouden kan worden’.

  • Een groot deel van het restauratiewerk is het vervangen en consolideren van natuursteen. Dit varieert van blokken en gruis tot aan gebeeldhouwde ornamenten, kruisbloemen.
  • Waardevolle/mooiere afkomende natuurstenen onderdelen (vorm en bouwhistorie) gaan tijdelijk naar een opslag om een tweede leven te krijgen.
  • Hergebruik van vrijkomende steenachtige materialen van laagwaardige kwaliteit (puin en gruis) in de grond-, weg- en waterbouw.

1. Stukje Domtoren voor liefhebbers

Het restauratieteam onderzoekt met Stichting Utrechts EigenDom de mogelijkheden om een stukje steen in huis te halen. Zie www.onzeeigendom.nl.

2. Plan Erfgoed

Onze afdeling Erfgoed heeft een inventarisatie gedaan. De gekozen onderdelen zijn vanuit monumentaal/cultuurhistorisch oogpunt waardevol vanwege hun ouderdom. Of ze spelen een rol in de restauratiegeschiedenis. Erfgoed wil een vaste bewaarlocatie hiervoor regelen. Zo blijven deze onderdelen beschikbaar voor bijvoorbeeld studie, documentatie, educatie, tentoonstellen.

3. Plan Stichting Utrechts EigenDom

De Stichting heeft een plan ingediend voor het afkomend natuursteen (overgebleven na de behoefte vanuit het plan Erfgoed) om fondsen te werven. Het plan bestaat uit 3 sporen.

  • Overleg met Centrum Management Utrecht, Utrecht Marketing en 3 toeristische winkels. Onderzoeken van mogelijkheden van beschikbaarheid van etalage- en verkoopkanalen.
  • Inzet op veilen en/of sponsoring in de zakelijke markt van vrijkomende beeldbepalende ornamenten. De veiling staat gepland voor bij het Domdiner in de komende jaren. Zij benaderen bedrijven gericht met een sponsorpropositie.
  • Uitwerken integrale businesscase met aannemer Nico de Bont. Een ‘battle of concepts’ door enkele platforms in de stad. Met als resultaat mogelijkheden te kiezen voor het restmateriaal.

4. Andere plannen

  • Aannemer Nico de Bont heeft een eigen plan ingediend om met het restmateriaal nog verder duurzaam en circulair om te gaan. De Stichting Utrechts EigenDom zal dan ook de samenwerking opzoeken met Nico de Bont.
  • Binnen de gemeentelijke organisatie verkennen we initiatieven. Bijvoorbeeld op het gebied van circulariteit, maar ook het zichtbaar maken van bijzonder stukken op publiekstoegankelijke plekken in de stad. We onderzoeken bijvoorbeeld of het mogelijk is om bijzondere stenen te plaatsen in het stadskantoor en/of Flora’s Hof en op de gemeentelijke begraafplaatsen.

Rapporten

Hulp en contact Restauratie Domtoren

Telefoon

14 030

E-mail

Reactieformulier