Energie Marnix Academie schoolvoorbeeld in duurzaamheid

TYPO3 Gemeente Utrecht [TYPO3 CMS 6.2.27]

Bekwaam, betrokken en bevlogen. Zo leidt Marnix Academie onze toekomstige leraren op. Betrokken bij de medemens, maar ook bij moeder aarde. Zuinig met energie, verspilling tegengaan en duurzame inkoop zijn drie belangrijke pijlers van het duurzaamheidsbeleid. Marc Linthorst, hoofd Bedrijfsbureau, vat de maatregelen als volgt samen: "We besparen op papier, we printen zo min mogelijk, we schenken koffie en thee in kartonnen bekers die we het liefst de hele schooldag hergebruiken, we kopen kantoorbenodigdheden, lesmateriaal en verpakkingen duurzaam in, onze led-verlichting houdt rekening met daglicht en aanwezigheid en met ons gebouwbeheerssysteem kunnen we het klimaat van elke ruimte inregelen." Een duurzaamheidsexcursie door de Utrechtse pabo.

Led-verlichting

Als je door de school loopt, valt direct het aangename lichtklimaat op. "We hebben in de gangen, in de middenruimtes en in negen lokalen led-verlichting branden", vertelt Linthorst. "Net als bij alle overige hf-verlichting in het gebouw werkt ook deze led-verlichting met daglicht- en aanwezigheidssensoren. Meer daglicht betekent minder binnenverlichting. Het licht in de gangen is zachter en geler. In de onderwijsruimtes is het licht witter; bij wit licht ben je geconcentreerder en alerter en dat komt het leren ten goede."
De voordelen van led-verlichting zijn aanzienlijk. Linthorst: "Minder stroomverbruik, minder afgifte van warmte, meer branduren, minder armaturen voor dezelfde lichtopbrengst, langere levensduur en dat met een terugverdientijd die korter is dan vijf jaar. Ook in de collegezaal hebben we led-verlichting hangen. De terugverdientijd was daar langer dan vijf jaar, maar het is wel ons visitekaartje."

Zorg voor milieu

De Marnix Academie wil een duurzame pabo zijn. Linthorst pakt de missie er even bij: "Duurzame ontwikkeling betekent voor ons dat we bewust zijn van, respect hebben voor en verantwoordelijkheid (willen en kunnen) nemen voor jezelf, De Ander en het andere, hier en daar, in verleden, heden en toekomst."
De pabo voldoet sinds 2012 aan de eisen van het duurzaamheidsniveau 'Aishe3', waarbij Aishe staat voor auditing instrument for sustainable higher education. "De basis is onze milieubeleidsverklaring" geeft Linthorst aan. "Wij zien milieuzorg en de zorg voor arbeidsomstandigheden als integraal onderdeel van ons beleid." De zelfstandige hogeschool behoort met ongeveer 150 medewerkers tot de kleinere hbo-instellingen, maar heeft met bijna 1500 studenten wel een grote lerarenopleiding voor het basisonderwijs. Een actieve Green Office (studentenraad) is nauw betrokken bij opstelling en uitvoering van het milieubeleid.

WKO en klimaatbeheersing

Om dieper het gebouw en de energie-efficiency in te duiken, schuift gebouwbeheerder Bram Hoogendoorn aan. Hij heeft de eretitel 'machinist van het klimaat' omdat hij via het gebouwbeheerssysteem elke afzonderlijke ruimte kan monitoren en inregelen. "Het complexe gebouw stamt uit 1964", legt Hoogendoorn uit. "We zitten hier vanaf 1984 en sinds 2006 beschikken we over een WKO-installatie (warmte- en koudeopslag) die is aangesloten op warmtepompen. Het Utrechtse grondwater dient als bron." In de winter voorziet de WKO-installatie het schoolgebouw van warmte die in de zomer in de warme bron is opgeslagen. Het gekoelde water van de winter wordt opgeslagen in de koude bron en kan in de zomer worden ingezet om het gebouw te verkoelen. Hoogendoorn: "Het blijkt nu dat het gebouw om meer koeling vraagt en we stoppen teveel warmte in de grond, waardoor de grond als het ware opwarmt. We onderzoeken nu of we in de winter met de buitenlucht kunnen gaan koelen, zodat we geen onbalans hebben."
Toentertijd heeft de Marnix Academie de meerjarenafspraak energie-efficiency 2001-2020 (MJA3) ondertekend. Dit betekent dat de school elke vier jaar 8% energie-efficiënter wil zijn. Hiervoor stelt de Marnix een plan op met energiebesparende maatregelen. De milieu-inspecteur van de gemeente controleert de maatregelen en adviseert. Hoogendoorn: "We hebben onder meer het rendement van de WKO-installatie en pompen verbeterd. In 2012 zijn we overgestapt naar één integraal klimaatbeheersingssysteem. Dat werkt veel efficiënter en effectiever en we gebruiken aantoonbaar minder energie."

Energiebesparende maatregelen

De pabo heeft conform het Activiteitenbesluit milieubeheer* MJA3 ook andere energiebesparende maatregelen genomen. Hogendoorn somt op: "Onze elektra is groen (100% waterkracht) en het gas is 100% CO2 gecompenseerd. De kloktijden van ons ventilatiesysteem zijn aangepast en beter afgestemd op het werkelijke gebruik. We hebben de stooklijnen en binnentemperaturen met grenswaarden aangepast. Op de derde en vierde verdieping hebben we een systeem voor lage temperatuur verwarming gerealiseerd. Door dakisolatie zijn de ruimtes sneller warm te krijgen en er lekt geen warmte weg. De gymzaal wordt verwarmd en gekoeld via het plafond met een warmtewisselaar."

Dubbel glas en ramen dicht

De ramen van de school hebben inmiddels allemaal dubbel glas. Zelfs de bovenlichten (raampjes) zijn vervangen of afgesloten. "Dat had heel wat voeten in de aarde", geeft Linthorst aan. "Studenten en medewerkers protesteerden. Blijkbaar willen mensen toch zelf iets kunnen regelen. De ramen zijn nu tocht- en kiervrij. Op afstand zorgen we voor het meest ideale leerklimaat; gebruikers kunnen in de ruimte zelf de temperatuur met 20C verhogen of verlagen."
Marnix heeft gekozen voor luxaflex aan de buitenkant van de ramen. "Van de wand af", geeft Hoogendoorn aan. "Zo kan er lucht tussen en dat bleek, ondanks de hogere onderhoudskosten, het beste systeem. Door luxaflex aan de buitenkant te plaatsen, waait er lucht doorheen. Het gebouw blijft hierdoor tijdens de sterke zonuren koeler en er hoeft  minder gekoeld te worden.

Inkoop en carbon footprint

In de milieubeleidsverklaring is ook vastgelegd hoe Marnix met inkoop van kantoorbenodigdheden, lesmateriaal en afvalstromen omgaat. Linthorst geeft enkele voorbeelden. "We hebben uitgerekend dat onze kantoorartikelenleverancier jaarlijks 60 tot 70 keer voor onze deur stond. Als school zijn we 40 weken open; hebben we echt twee keer per week kantoorartikelen nodig? Nee, dat hebben we samen met de leverancier beter ingepland. Ze komen nu twaalf keer per jaar en dat scheelt in onze carbon footprint."

Papier, koffie en restafval

Voor het kopieerpapier is de Marnix overgestapt van 80 naar 70 grams. Om medewerkers aan het dunnere papier te laten wennen, is als tussenstap 75 grams papier ingekocht. Papier voor officiële correspondentie wordt wel weer 75 grams. De school propageert tweezijdig gebruik. "Sowieso gebruiken we door onze digitale leeromgeving minder papier", stel Linthorst. "Alle medewerkers werken sinds twee jaar met een tablet voor onderwijs en papierloos vergaderen. Wij hebben wel meer stopcontanten nodig voor het opladen van al die telefoons, tablets en laptops. Onze campagne richting studenten en medewerkers was dan ook: 'Zorg dat je uitgerust en opgeladen op de Marnix komt!'"
Na onderzoek bleken kartonnen koffiebekertjes toch minder belastend te zijn voor het milieu dan mokken. Linthorst: "Het apart verzamelen en ophalen van plastic bleek milieubelastender te zijn, vanwege de extra ritkosten. Afvalinzamelaar Van Vliet scheidt het plastic nu via infrarood. Ook een apart systeem voor afvalscheiding van ons keukenafval bleek te duur en minder duurzaam te zijn."

21 keer de aarde rond

De school staat niet stil op het gebied van duurzaamheid. Integendeel. Linthorst probeert winst te halen met de mobiliteit. "Jaarlijks rijdt ons personeel 21 keer de aarde rond met  woon-werkverkeer en (internationale) stagebezoeken, zo'n 3.775.000 km. Daar zitten de reiskilometers van studenten nog niet eens bij. We onderzoeken hoe we meer mensen op de fiets kunnen krijgen en of met verplicht ov gaan werken. Iets met ons gebouw bereiken is eenvoudiger: een gebouw heeft geen mening en gevoel. Nu raak je het gedrag van mensen persoonlijk."
Het waterverbruik wordt geanalyseerd. Hoogendoorn: "Ons waterverbruik is significant aan het stijgen. We hebben nog geen lekkage kunnen ontdekken. Komt het wellicht door onze dagelijkse legionellaspoeling? Dat kost per nacht 12 kuub gas en 5 kuub water. Kan dat efficiënter door bijvoorbeeld eens per week te spoelen? Dat gaan we met de leverancier uitzoeken."
Op de activiteitenlijst staan verder energiescans van de gevels en het vervangen van de koelunits op het dak door energiezuiniger varianten. Of zonnepanelen een optie zijn? Linthorst: "Dat is een te grote investering om terug te verdienen; je hebt het over tientallen jaren. Maar wie weet hoe snel de ontwikkelingen gaan, ik hoop het."

Resultaten energiebesparingen

CO2-reductie

2015 reductie van 30,6% ten opzichte van 2010

Papierinkoop: reductie 32,1 %

2011: 24.976 kg
2015: 16.967 kg

Printgedrag: reductie 38,5%

2011: 2.283.861 vellen is 11.419 kg papier
2015: 1.404.658 vellen is 7.023 kg papier

Inkoop: besparing op diesel

2014: aantal ritten teruggebracht van 70 naar 33.
2015: aantal ritten teruggebracht van 33 naar 12*.
*Van 4104 km naar 912 km, van 812 naar 182 liter diesel..

Tips van de Marnix Academie

  • Betrek en infomeer medewerkers en studenten bij uitvoering milieubeleid: waar ben je mee bezig, waarom en vooral maak zichtbaar en concreet wat het oplevert aan energiebesparing en milieuwinst.
  • Spreek mensen aan op hun gedrag: doe de deuren achter je dicht, ruim je afval op, zet computerschermen uit als je vertrekt.
  • Huur kennis en experts in, laat je adviseren en word een lerende organisatie.
  • Doe vooraf haalbaarheidsonderzoeken en bepaal de terugverdientijd.

Milieuacties Marnix

  • klimaatsysteem beter ingeregeld
  • WKO-installatie geoptimaliseerd
  • Led-verlichting met aanwezigheids- en daglichtsensoren
  • minder papier
  • minder printen
  • duurzame inkoop: kleinere carbon footprint
  • dubbel glas
  • dakisolatie
  • CO2-reductie

*Het Activiteitenbesluit milieubeheer verplicht alle bedrijven met een jaarverbruik van ten minste 50.000 kwh per jaar en/of 25.000 m3 om alle energiebesparende maatregelen te nemen die een terugverdientijd hebben van vijf jaar en minder.

Medewerkers Marnixacademie op fiets voor ingang school