Nieuwjaarsbijeenkomst 2026

TivoliVredenburg, 5 januari 2026

Beste mensen,

Wat jammer dat ik u vanavond niet live kan ontmoeten hier in TivoliVredenburg. Het zou een ontmoeting zijn geweest met een prachtige dwarsdoorsnede van Utrechters die zich inzetten voor deze stad. Bestuurders, politie, ondernemers, vrijwilligers en vele, vele anderen. Van de voetbalvelden van Elinkwijk tot aan de bruggetjes over de Kromme rijn en iedereen die zich daar tussenin beweegt: Lieve mensen: dank dat jullie Utrecht maken tot wat het is! 

Allereerst wens ik jullie allemaal een warm en liefdevol nieuwjaar. Ik hoop dat u een fijne Jaarwisseling heeft gehad. Helaas is oudjaar niet alleen een prachtige nacht. Ook dit jaar struikelt Utrecht over de drempel. Met de kruitdampen nog in de uniformen staan de eerste januaridagen voor de politie in het teken van het bekijken van heel - veel camerabeelden. Helaas. Graag maak ik een groot compliment. Aan onze politie, brandweer, ambulance, boa’s én de vele vrijwilligers. U droeg onze stad weer door de nacht. Heel veel dank daar voor.

Maar nu is 2026 dan echt begonnen. En ik wil vooral naar voren kijken. Want ik zie volop kansen, kansen om het samen dit jaar beter te doen. Achter mij ziet u, net als vorig jaar, de Domtoren. Vroeger sprak onze Dom vooral met zijn klokken. Maar tegenwoordig laat de toren ook op andere manieren zien wat Utrecht belangrijk vindt. We lichten de toren uit in fel oranje – dat ziet u nu achter mij - om aandacht te vragen voor femicide. En tijdens de Pride speelt de stadsbeiaardier de grootste queer-hits. Van Diana Ross tot Anita Meyer. En daarmee stip ik aan waar ik vanavond over wil spreken: Dit moet het jaar worden waarin we vrouwen alle ruimte geven. En vrouwen ook alle ruimte nemen.

Ik begon bij de Dom en het carillon, en van daar neem ik u mee op een afdaling naar de grachten. Onderweg komen we dan veel tegen om trots op te zijn. De beste fietspaden ter wereld. De beste bieb van Nederland. Én de beste friet ter wereld… Mét rozemarijn, maar zónder TikTokrij! En een FC Utrecht dat Europees voetbal speelt… en in eigen huis meestal wint van Ajax. Maar bovenal: veel bijzondere Utrechters die strijden voor een vrij en veilig Utrecht voor iedereen. En voor vrouwen in het bijzonder. Dan denk ik bijvoorbeeld aan Marjan Wijers. Dit jaar kreeg zij een Koninklijke onderscheiding voor haar decennialange strijd voor de rechten en acceptatie van sekswerkers. Toen ik dat lintje opspelde, kwam bij mij ook een vraag op: Wie zijn die helden van de toekomst?

Dan denk ik bijvoorbeeld aan de Dolle Mina’s. Zij marcheerden in Utrecht om veilige straten te eisen. En duizenden marcheerden mee. Hartverwarmend. Maar helaas werden zij ook bekogeld, geïntimideerd en uitgejoeld. Stel je voor. Stel je voor dat je wordt nageroepen, juist terwijl je jouw recht opeist om veilig over straat te gaan. Dat accepteren wij in Utrecht niet.

Ja, het maakt me kwaad, dat zo’n jongen dat doet. Maar de kern van het probleem ligt niet bij hem. Die kern is het idee dat je als man moet overheersen, onderdrukken. En van dat idee moeten we af. Het moet stoer worden om vrouwen de ruimte te geven.

Absoluut ligt hier ook een taak voor het stadsbestuur. De veiligheid van vrouwen heeft al langer onze prioriteit. Er loopt al een grote campagne tegen straatintimidatie. Speciaal opgeleide Boa’s voeren handhavingsacties uit. We verbeteren plekken die onveilig voelen. En zo zullen we in 2026 nog veel nieuwe maatregelen nemen. Als voorzitter van de VNG, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, heb ik ook gepleit voor nieuwe wetgeving om femicide te voorkomen. En zo heb ik ook kunnen zorgen voor bescherming van vrouwen bij de abortuskliniek. Want zelfs dáár, letterlijk op de drempel, vind je als vrouw tegenstanders. Ja, je mening geven mag. Demonstreren mag. Maar je hebt niet het recht om te hinderen of te intimideren. Dat is absoluut ontoelaatbaar.

Als het over dit soort onderwerpen gaat, dan denk ik ook aan mijn eigen dochter. Nu nog is ze in de ban van de roze Furby, die ze kreeg van Sinterklaas. Maar voor je het weet, is dat meisje een volwassen vrouw. Kan zij straks doen wat ze wil, gaan en staan waar ze wil?

Wij, iedereen hier, kan daar aan bijdragen. Niet alleen met wetgeving, of door de barricaden op te gaan. Het is ook: op durven komen voor een ander. Het is ook: jezelf durven zijn, zonder acht te slaan op wat iemand anders daarvan vindt. We kunnen ons daarbij laten inspireren door vrouwen uit het verleden.

Ik denk dan aan Hadewych van Brabant. Een mystica en religieus denker uit de 13e eeuw. Pas nog las ik een boek over haar – twee eigenlijk. Hadewych dacht en schreef over haar eigen ervaring. Zo gaf ze uiting aan een toen nog revolutionair idee. Namelijk: het idee dat wat een vrouw voelt en denkt, betekenisvol en waardevol is. Een idee dat ging circuleren in de kerken en intellectuele instellingen van die tijd. Zoals de Dom.

Vierhonderd jaar later, in de 17e eeuw, is er nog een lange weg te gaan. Ik denk aan de schilder Louise Hollandine. Dit portret van haar is te bewonderen in een nieuwe tentoonstelling in het Centraal Museum – ga er alstublieft heen. Louise is hier afgebeeld als de Godin Diana. Op het oog ziet ze er krachtig en zelfstandig uit. Maar ondertussen is het wel een man, Gerard van Honthorst, die haar schildert. Want een vrouw, hoe goed ook, kon in die tijd geen kunstenaarscarrière hebben. En dus nam Louise haar toevlucht tot het klooster. Daar dacht, schilderde en schreef ze wat ze wilde.

Wie ook schreef wat ze wilde was Joke Smit. Zij schreef, nog maar 50 jaar geleden, een revolutionair boek, het onbehagen bij de vrouw. Hier onthul ik samen met Hedy d’Ancona een gedenkteken voor haar. Joke Smit trok twee zaken in twijfel: het moederschap als hoogste doel voor de vrouw en haar economische afhankelijkheid van de man.

Ik denk ook aan de kunstenaar Frida Kahlo. Niet alleen voegde zij een uniek perspectief toe aan de kunststroming van het surrealisme – vrouwelijk, inheems, Frida. Van gendernormen trok zij zich helemaal niets aan. Frida Kahlo droeg een spijkerbroek en had mannen en vrouwen als minnaar. En zoals je kunt zien op dit zelfportret -want dit is wél een zelfportret- onder die vastberaden blik prijkt een klein snorretje op de bovenlip. Zo simpel kan het zijn. Autonomie claimen over je lijf en je leven, gebruik maken van je rechten: Misschien is dat wel de meest krachtige daad van verzet. En dat wapen hebben wij, iedereen hier, in ons arsenaal. Al driehonderd jaar. Want met de Vrede van Utrecht werd de basis gelegd voor vrede in Europa. Hier in Utrecht schreef men een zin neer die nog steeds actueel is: ‘Dat een ieder vrij zal zijn in zijn consciëntie, en niet om zijn overtuiging vervolgd.’ Dat idee – dat je mag zijn wie je bent – is geen mode, het is Utrechtse geschiedenis en een Europees fundament. En ik wil u vragen om dat fundament komend jaar te verdedigen.

Ik begon mijn verhaal met de Dom, en via de straat bereik ik nu de gracht. Was ik een man geweest, dan had ik nu kunnen stoppen met spreken. Als vrouw werk je vanaf Equal Pay Day op 24 november tot aan de jaarwisseling voor nop. Dat is 10% langer werken voor hetzelfde salaris.

U heeft dus nog 2 minuten gratis spreektekst van mij te goed! Voordeel is wel dat ik mijn verhaal positief kan afsluiten. In het heden, én in Utrecht. Want hier, op de Utrechtse grachten, beleefde ik één van de mooiste momenten van 2025.

Eerder noemde ik al de Pride. Onze stadsbeiaardier speelde Anita Meyer op het carillon en ik stond helemaal beneden op een boot op de Oudegracht. Boven mij aan de kade verschenen opeens twee dames, met een bord: Sharon, can you marry us? En ik dacht: nou, dat gaan we regelen. Ik zette een oproepje op mijn socials en een paar weken later zaten Doria en Cloë tegenover mij op het stadskantoor. Een en al energie en liefde, die twee. ‘Dit is een bijzondere stad, hier kun je veilig ontdekken wie je bent’, hield Doria mij voor. En ik dacht: ja, Dat is Utrecht. Een stad waar liefde vrij is. Want als je Venetië verruilt voor Utrecht, zoals Doria, dan doe je dat natuurlijk niet voor onze prachtige grachten. Die grachten heb je thuis ook. Maar twee vrouwen die trouwen, dát kan daar dan weer niet.

Beste mensen, Utrecht is niet immuun voor de ontwikkelingen en verschrikkingen elders in de wereld. Utrecht is geen eiland. Maar soms kunnen wij toch een beetje dat eiland zijn. Voor Utrechters die hier geboren zijn, maar ook voor Utrechters uit Oekraïne, of uit Gaza, en ja, blijkbaar zelfs uit Venetië. Voor mannen, voor vrouwen, voor iedereen die zichzelf anders definieert. Een eiland waar we de haat, de achterstelling en uitsluiting die elders in de wereld bestaan buiten de deur houden. Zo’n Rode Lijn, zoals hier op het Stadhuis, is er niet om te verdelen, maar om te verbinden. Zoals ook Wij Eisen de Nacht op niet tegen, maar juist mét mannen is bedoeld.

Een vrije en veilige stad maken we samen. Door onze kinderen op te voeden. Door om vrouwen heen te gaan staan. Door het lef te hebben om onze rechten te gebruiken. En ik weet: dat gebeurt hier volop en ik gaf u net een voorbeeld. Daarom wil ik u vragen: blijf dat doen, ook in 2026, en doe het liefst nog wat harder. Gebruik uw recht en kom op voor het recht van de ander. Zodat die ander ook vrij en veilig Utrechter kan zijn. Want niet de grachten of de Dom, maar die vrijheid en verbinding zijn de echte rijkdom van Utrecht.