Impactanalyse: vol stroomnet remt woningbouw en verduurzaming in Utrecht

De impactanalyse volgt op de waarschuwing van netbeheerder TenneT in februari dat de beschikbare transportcapaciteit in grote delen van de regio Utrecht volledig is benut. Eind april neemt TenneT een besluit over het al dan niet instellen van een aansluitstop. De analyse benadrukt dat netcongestie geen abstract toekomstprobleem meer is, maar dat een aansluitstop drastisch ingrijpt op de ontwikkeling van Utrecht.  

“Netbeheerders gaan over het stroomnet, maar de gevolgen voelen inwoners van Utrecht direct. Deze impactanalyse laat zien hoe groot die gevolgen voor Utrecht kunnen zijn. De maatschappelijke en economische gevolgen van een aansluitstop zijn enorm. Daarom moeten we alles op alles zetten om die te voorkomen. Als gemeente gaan we daar niet over. Daarvoor hebben we het Rijk, de provincie en de netbeheerders hard nodig. Aan onze inwoners kunnen we niet uitleggen dat we niet alles doen wat nodig is”, benadrukt Senna Maatoug, wethouder Energie & Klimaat in Utrecht.

Gevolgen voor woningbouw
Uit de impactanalyse blijkt dat een aansluitstop direct gevolgen heeft voor de woningbouwopgave van de stad. Binnen de gemeente Utrecht zijn op dit moment minimaal 25 woningbouwprojecten afhankelijk van uitbreiding of verzwaring van het elektriciteitsnet. Het uitblijven daarvan raakt duizenden woningen, met name in gebieden als Leidsche Rijn, Oost en Cartesius/Wisselspoor.

Daarnaast lopen nieuwe woningbouwprojecten vertraging op of dreigen stil te vallen doordat geen elektriciteitsaansluiting kan worden gegarandeerd. Projecten moeten dan op zoek naar alternatieve maatregelen, zoals de inzet van tijdelijke (gas)generatoren.

Het uitblijven van nieuwe woningen heeft ook bredere maatschappelijke gevolgen. Bij gebrek aan doorstroming stagneert de uitstroom uit maatschappelijke opvang en zorgketens. Het raakt met name kwetsbare groepen en leidt tot hogere zorgkosten en extra druk op voorzieningen.

Verduurzamen vertraagd
Uit een impactanalyse blijkt dat de verduurzaming van woningen en bedrijven in Utrecht ernstig wordt belemmerd door een tekort aan capaciteit op het elektriciteitsnet. Veel verduurzamingsmaatregelen, zoals de installatie van warmtepompen, inductiekookplaten, laadpalen en de elektrificatie van bedrijfsprocessen, vereisen een zwaardere elektriciteitsaansluiting. Door de huidige beperkingen op het net kan die extra capaciteit vaak niet worden geleverd.

Dit raakt naar schatting circa 70 procent van de Utrechtse woningen. Voor deze huishoudens betekent dit dat geplande verduurzamingsmaatregelen voorlopig niet uitgevoerd kunnen worden, ondanks de bereidheid om te investeren in een duurzamere woning.

Wat betekent dit voor inwoners en ondernemers?
Inwoners en kleine bedrijven kunnen de gevolgen van een aansluitstop merken. De gemeente adviseert inwoners en ondernemers daarom om, voordat zij investeren in verduurzaming of elektrische toepassingen, te controleren of hun aansluiting toereikend is. Dit kan worden nagevraagd bij netbeheerder Stedin. Voor aanvullend advies kunnen bewoners en ondernemers terecht bij het energieloket van de gemeente.

Publieke laadpalen worden nu al in de winter tussen 16.00 en 21.00 uur bewust minder krachtig aangestuurd om overbelasting van het net te voorkomen. Auto’s laden hierdoor langzamer op, maar zijn doorgaans de volgende ochtend voldoende opgeladen.

Maar om het elektriciteitsnet structureel te verzwaren, zijn op veel plekken in de stad werkzaamheden nodig, zoals het leggen van nieuwe kabels en het plaatsen van elektriciteitshuisjes. Dit kan voor inwoners en ondernemers tijdelijk overlast veroorzaken.  

Tegelijkertijd ligt de primaire verantwoordelijkheid voor een betrouwbaar en toekomstbestendig elektriciteitsnet bij de netbeheerders Stedin en TenneT. Zij zijn verantwoordelijk voor het beheren, uitbreiden en verzwaren van het elektriciteitsnet en moeten maatregelen nemen om congestie en storingen te voorkomen. De netbeheerders roepen daarom inwoners en ondernemers op om zelf bij te dragen aan een stabieler elektriciteitsnet door bewust om te gaan met hun elektriciteitsgebruik, bijvoorbeeld door stroom zoveel mogelijk buiten de piekuren (tussen 16-21 uur) te gebruiken en het verbruik over de dag te spreiden.  

Gemeente werkt aan oplossingen
Om grootschalig storingen en een mogelijke aansluitstop te voorkomen werkt de gemeente samen met het Rijk, netbeheerders en de regio aan een crisisaanpak. Die richt zich op het versnellen van uitbreiding van het elektriciteitsnet, het slimmer benutten van bestaande capaciteit, de inzet van tijdelijke oplossingen zoals batterijen en beperken van piekbelasting. 

Daarnaast wil de gemeente Utrecht dat het mogelijk wordt om nieuwbouw van woningen en bedrijven wel een aansluiting te geven, als deze zeer netbewust gebouwd worden en in staat zijn op momenten met een overbelast net zelf in de stroomvoorziening te voorzien of zelfs het elektriciteitsnet te verlichten. Dit vraagt om een aanpassing van de regelgeving door opties, die nu alleen gelden voor grootverbruikers, ook voor kleine bedrijven en woningen mogelijk te maken.  

Maar deze maatregelen brengen extra kosten met zich mee. Niet handelen is geen optie, en kost ook meer op de lange termijn. De gemeente Utrecht vraagt daarom het Rijk en netbeheerders daarom om financiële ondersteuning. De gemeente benadrukt dat een volledige aansluitstop voor woningbouw en maatschappelijke voorzieningen niet noodzakelijk en onwenselijk is. Met ruimte in regelgeving en tijdige duidelijkheid vóór een eventueel besluit over een aansluitstop kunnen gerichte oplossingen worden ingezet, zodat woningbouw en economische ontwikkeling niet onnodig tot stilstand komen.