Duurzaam ondernemen Praktijkverhalen van duurzame ondernemers

Bedrijven nemen het initiatief om energie te besparen en te verduurzamen. Lees hun verhaal!


Portefeuilleroutekaart CO2-eductie zet Careyn op koers energietransitie

Careyn, een grote aanbieder binnen de VVT-sector (Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg), was in april 2019 een van de eerste zorgaanbieders die met de CO2-reductietool aan de slag ging om een portefeuille-routekaart voor CO2-reductie op te stellen. De uitkomst brengt de zorgaanbieder op koers voor de energietransitie.

Waarom een routekaart CO2-reductie?

Sinds 2016 is Careyn deelnemer aan de Green Deal Utrechtse Zorg en werkt ze met de Milieuthermometer Zorg. In 2019 is het keurmerk behaald voor 9 locaties. Onderdeel van de Milieuthermometer is beleid voor duurzaam vastgoed en het nemen van energiebesparende maatregelen.

April 2019 hoorde Arno van der Spek, Facilitair Specialist binnen Careyn, op de MPZ-ledendag over de CO2-reductietool van MPZ en de portefeuilleroutekaarten CO2-reductie in de zorg. Hoewel de aanpak toen nog in een pril stadium verkeerde zag Arno direct de meerwaarde. Deze tool paste mooi bij de opgaaf om aan de slag te gaan met de energietransitie. Zijn manager Paul Mulder ondersteunde hem met dit plan en hij kon aan de slag.

Wat wil Careyn bereiken

Op korte termijn wil Careyn voldoen aan de wetgeving voor energiebesparing. Dat betekent alle erkende maatregelen energiebesparing uitvoeren en inplannen op natuurlijk momenten. Dit levert de eerste slag voor CO2-reductie. Daarnaast heeft Careyn als doel om, in lijn met het Klimaatakkoord, voor haar vastgoed in 2050 klimaatneutraal te zijn. Hoewel 2050 ver weg ligt vraagt dat nu al om structurele aandacht bij vastgoed in de onderhouds-, renovatie- en nieuwbouwprojecten want gebouwen gaan meestal langer dan 30 jaar mee.

Welke stappen zijn doorlopen

Careyn is gestart met een nulmeting en heeft voor al haar locaties in kaart gebracht welke energiemaatregelen genomen en niet genomen zijn. Dat resulteerde in een lijst maatregelen om uit te voeren. Deze maatregelen zijn ingevuld in de MPZ CO2- reductietool en daarna kon er gelijk een planning aan gekoppeld worden.

De uitkomsten heeft Arno besproken met de Projectleiders Techniek. De investeringen en besparingen waren conform verwachting. Dat werd met de tool bevestigd. Het liet verder mooi zien dat niet alleen de terugverdientijd belangrijk is, maar vooral het inzicht dat de besparingen ook jaren daarna blijven doorlopen. Careyn vond niet alle investeringskosten in de tool realistisch. Die hebben ze per locatie naar eigen inzicht aangepast. Resultaat van het overleg met de Projectleiders Techniek is dat de geplande maatregen per locatie in het meerjarenonderhoudsplan (MOP) zijn opgenomen voor de periode 2020-2023.

De volgende stap was dat Arno, in overleg met de Projectleiders Vastgoedontwikkeling en Projectleiders Techniek, de tool voor de toekomst verder in ging vullen. Hier moesten ze werken met onzekere scenario’s per locatie want de renovatieplannen kunnen zo een paar jaar vertraagd worden. De verwachting is dat 7 locaties binnen 10 jaar herontwikkeld worden. Hier liggen dus zeker kansen. Het invullen van de tool geeft inzicht in waar je staat en waar je naar toe werkt.
Bij elkaar is de tool nu zo ver ingevuld dat voor 70% van het vastgoed (15 locaties, 131.000 m2 bvo) al een goed inzicht is in de CO2-reductiekansen.

Milieuwinst, kosten, besparingen tot 2030

De CO2-reductietool is voor 15 locaties ingevuld. 6 van deze 15 locaties zullen binnen de komende 10 jaar worden herontwikkeld (lees: vervangen door nieuwbouw). Resultaten voor 2030 zijn:

  • CO2-footprint 50% lager, (en 36% in het jaar 2024)
  • elektraverbruik 24% gedaald
  • jaarlijks 950.000 kWh aan duurzame elektriciteit zelf opwekken
  • gasverbruik 60% lager.

Financieel is het resultaat:

  • investering 2020-2030: 2,5 M€
  • besparing 2020-2030: 3,2 M€

Als we alleen kijken naar de 9 locaties die ook na 2030 in gebruik blijven (samen 80.000 m2 bvo) levert dat voor dit deel vastgoed het volgende deelresultaat in 2030:

  • CO2 footprint daalt met 39%, (en 37% in 2024)
  • elektraverbruik daalt 50%,
  • jaarlijks zelf opgewekt: 950.000 MWh aan duurzame elektriciteit
  • gasverbruik daalt met 17%

Financieel is het resultaat:

  • investering 2020-2030: 2,4 M€
  • besparing 2020-2030: 2,7 M€
  • daling jaarlijkse energiekosten voor de 9 locaties in 2030: € 278.000

De acties zijn benoemd voor de komende 5 jaar. Careyn kiest vooral in investeren in de eigen locaties die na 2030 in gebruik blijven. Maatregelen om ook van het aardgas af te komen zijn op dit moment nog niet onderzocht.

Betrokkenheid bestuur

Begin 2020 is het beleid “Duurzaamheid en Milieu” van Careyn geactualiseerd en vastgesteld door het bestuur. Onderdeel daarvan is het behalen en behouden van het keurmerk Milieuthermometer Zorg. En 1 van de eisen in de Milieuthermometer is ook het opstellen van de routekaart CO2-reductie.

Nog te doen

Careyn heeft alle eigendomslocaties voor de routekaart verwerkt. Wat nog rest zijn de huurlocaties. Hiermee kan de ontbrekende circa 30% van de m2 toegevoegd worden aan de portefeuillekaart. Het gaat nog om 15, relatief kleine locaties. Zij vragen een andere aanpak en overleg met de eigenaren. Dit werk komt in 2021.
Daarnaast lag de focus op maatregelen voor de periode tot 2024. De komende jaren wordt gewerkt aan de extra maatregelen voor de periode daarna.

Naar boven


‘Sporten is ook al duurzaam’

"Je wilt best aandacht besteden aan duurzaamheid, maar als eigenaar van een groot sportcentrum ben je ook enorm druk. Zonnepanelen plaatsen? Graag, maar dan wel met zo min mogelijk gedoe."

Jawel, Rob Veldhuis is nog steeds blij met de 470 panelen die sinds een paar jaar op het dak van sportcentrum Oudenrijn liggen. Samen zijn ze jaarlijks goed voor zo’n 100.000 kilowattuur energie, vergelijkbaar met het verbruik van 25 tot 30 huishoudens. En in combinatie met de ledverlichting waar het sportcentrum op overstapte genoeg voor de helft van de eigen energievoorziening. De prestatie leverde Rob een wisseltrofee duurzaamheid op van Sport Utrecht en Energie-U.

Samenwerking

Het toverwoord? Samenwerking. Rob: “Ik had onvoldoende middelen om de zonnestroom-installatie zelf aan te schaffen, dus ben ik gaan samenwerken met het Utrechtse bedrijf EFP Solutions. Daar kwam ik terecht dankzij Sport Utrecht, de belangenbehartiger van sportverenigingen. EFP heeft veel kennis van de installaties en wist extra steun te krijgen via een lening van het Energiefonds Utrecht.”
EFP zorgt voor het beheer en het energiemanagement. In ruil daarvoor gebruiken zij het dak en krijgen een deel van de besparingen van het sportcentrum.  “We slaan 2 vliegen in 1 klap: minder energieverbruik én een jaarlijkse besparing van ongeveer €5.000 op de energiekosten.”
Werkt er iets niet goed? Dan is een telefoontje naar EFP Solutions genoeg. “Maar de panelen doen wat ze moeten doen, we hebben geen storingen en er gaat niets kapot. Ik ben heel tevreden over EFP: het bedrijf is attent en belangstellend, zelfs in deze moeilijke coronaperiode nemen ze contact op om te vragen hoe het gaat en of we het allemaal nog redden.”

Overleven voorop

Rob zegt het maar eerlijk: duurzaamheid en financiën zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. “Natuurlijk is een energieneutraal sportcentrum mooi, maar ik moet realistisch zijn. Eerst hadden we de economische crisis en nu corona. Overleven staat voorop, duurzame aanpassingen waar ik geld op moet toeleggen kan ik me niet veroorloven.” Lachend: "Als ik de Staatsloterij win, zou het geen enkel probleem zijn.”
Hij troost zich met de gedachte dat sporten eigenlijk ook een vorm van duurzaamheid is. “Als je het zo bekijkt, doen we al heel veel. We helpen mensen voor wie gezondheid en gezelligheid belangrijk is, ook door het geven van adviezen. Daardoor zitten ze beter in hun vel.”

Niet achteroverleunen

Maar Rob wil niet achteroverleunen. Er staan nog maatregelen op de agenda. Bijvoorbeeld het isoleren van verwarmingsbuizen en het aanbrengen van ledverlichting op de 6 buiten tennisbanen. “En we zijn ook nog van plan om samen met EFP alles nog veel efficiënter in te richten. Denk bijvoorbeeld aan het inzetten van accu’s om de energie te kunnen gebruiken wanneer we die echt nodig hebben. Momenteel slokt corona veel van onze tijd op, maar dat staat nog steeds op de agenda.”

Een sportcentrum vraagt deels om andere maatregelen dan een hotel of een woonhuis. “Het isoleren van muren is voor ons niet zo zinvol, ik zet daar ook geen verwarming aan. Een lek gebouw is voor een sporter veel beter.”

Naar boven


Biltstraat Wijn & Whiskey behaalde Gouden Klimaat Neutraal Certificaat

Kees Schellevis behaalde als ondernemer het Gouden Klimaat Neutraal Certificaat. Tijdens de overname van de winkel wilde hij verduurzamen en dingen anders aanpakken. Door de ondernemersvergadering van de Biltstraat kwam hij in contact met Klimaatgerust. Dit is een partij die gemeente Utrecht ondersteunt en hem heeft geholpen bij het verduurzamen van zijn onderneming. De winkel is nu compleet CO2-neutraal gecertificeerd. Een aantal van de duurzaam toegepaste veranderingen: milieuvriendelijk verpakkingsmateriaal, LED-verlichting, een warmtepomp en volledig elektrisch transport. ‘Het is in eerste instantie een stukje investering daarna levert het een goede besparing op voor je onderneming’, is de ervaring van Kees. Hoor en zie zijn verhaal in de video hierboven.

Naar boven


Directeur van Ampco Flashlight is blij met zonnepanelen

Ampco Flashlight heeft gekozen voor een milieubewust gebouw. Het is de grootste onderneming met zonnepanelen op het dak op bedrijventerrein Lage Weide. Directeur Dick van Berkum is er blij mee: ze verminderen het energieverbruik. In de toekomst gaat het ook geld besparen. De uitdagingen met de verzekering en de dakconstructie werden opgelost. Dick raadt andere ondernemers aan om ook zonnepanelen op hun daken te nemen, ‘omdat het erg goed is voor het milieu en op lange termijn ook voor ons land’. Hoor en zie zijn verhaal in de video hierboven. 

Naar boven


De Forensische Zorgspecialisten werken met de Milieubarometer

De Forensische Zorgspecialisten werken met de Milieubarometer, die in de zorg Milieuthermometer heet. Met dit instrument ga je na wat de ecologische voetafdruk is van jouw onderneming en wat je voor duurzame stappen kunt nemen om die te verkleinen. De Forensische Zorgspecialisten hebben al ervaring met de Milieuthermometer en verbinden zich aan de doelstellingen van de gemeente rondom CO2-uitstoot en energiebesparing. Zij maakten een enorme stap binnen hun organisatie op het gebied van duurzaamheid en behaalden daarmee het bronzen en het zilveren certificaat. Marian Wiarda, van De Forensische Zorgspecialisten, geeft aan dat ze in het begin nog niet zo goed wisten wat ze moesten doen om te verduurzamen. De Milieuthermometer hielp hen hierbij. Hoor en zie haar verhaal in de video hierboven.

Naar boven


Huisartsenpraktijk Nieuw Plettenburgh heeft een duurzaam gebouw

Stichting Maatschappelijk Vastgoed begeleidde de bouw van het gezondheidscentrum Nieuw Plettenburgh. De huisartsenpraktijk is daarin gevestigd. De Stichting heeft ervaring met warmte/koude energie die uit de bodem komt en dit sloot aan bij de wens om het gezondheidscentrum zo duurzaam mogelijk te ontwikkelen. ‘In de eerste periode waren er wat strubbelingen om het klimaatsysteem goed te krijgen’, zo vertelt huisarts Tjeerd. Hierover is regelmatig contact met de installateur en dat gaat steeds beter. Tjeerd: ‘Ik ben tevreden over het systeem vanwege het duurzame karakter en de financiële voordelen op de lange termijn.’ Hoor en zie zijn verhaal in de video hierboven.

Naar boven


DHL op koers richting klimaatneutraal

Vaker pakketten bezorgen per fiets, diesel in de bezorgwagens vervangen door elektrisch. DHL blijft vergroenen in Utrecht. Het Service Center van DHL Express aan de Heldinnenlaan ligt op koers om klimaatneutraal te zijn in 2050.

Op het dak van de 5 jaar oude vestiging lagen al zonnepanelen en de mobiele ‘vloot’ was al flink vergroend. Maar reden er een paar jaar terug nog maar elf duurzame bussen, inmiddels zijn dat er 20. Het aantal routes waarvoor speciale bezorgfietsen worden gebruikt, de Cubicycles, verdubbelde van 2 naar 4. De afneembare containers op de fietsen hebben ruimte voor zo’n 75 pakketjes, dus dat scheelt flink wat uitstoot. “Alleen voor grotere zendingen gebruiken we nog auto’s, maar dan wel elektrische,” zegt Service Center manager René Hollegien.

Speciale trailers

De containers worden in het Service Center voorgeladen en gaan op speciale trailers naar de City HUB. Hier nemen de fietsen de containers over voor het laatste stukje naar de binnenstad. “We hebben op de Tractieweg een nieuwe bedrijfsruimte gevonden met meer mogelijkheden omdat we die helemaal zelf kunnen beheren. Als het nodig is, kunnen we hier meer Cubicycles kwijt.”

DHL praat ook met nieuwe leveranciers. “De fietsen kunnen misschien nog groter en steviger worden gemaakt, zodat we ze minder vaak hoeven te vernieuwen. Ook dat is een vorm van duurzaamheid.”

Trainingsprogramma

DHL is ook begonnen aan een ‘groen’ trainingsprogramma voor medewerkers, niet alleen in Utrecht, maar wereldwijd. “Duurzaamheid gaat ons allemaal aan,” zegt Ricky van Soest, ambassadeur van het GoGreen-programma van DHL. Met dat programma wil DHL marktleider worden in de groene logistiek. Doel: 80% van de medewerkers actief betrekken bij activiteiten die het klimaat beschermen, bijvoorbeeld het planten van jaarlijks een miljoen bomen. “We vinden het belangrijk onze medewerkers bewuster te maken van het belang van duurzaamheid. Er staat veel op het spel: uiteindelijk gaat het om het behoud van de aarde.”

Regenwater voor toilet

Een andere ambitie is alle nieuwe vestigingen laten voldoen aan het duurzaamheidskenmerk BREEAM. “De eisen zijn streng, maar 2 van onze vestigingen hebben het keurmerk. In nieuwe panden gebruiken we regenwater voor het doorspoelen van toiletten en het wassen van auto’s”.

Voor veel organisaties en bedrijven betekent investeren in een duurzame koers tegelijk een geldbesparing. “Maar wij merken dat vergroenen ons op dit moment best veel geld kost. In Rotterdam kunnen we pakketten energieneutraal leveren, maar alleen dankzij een subsidie. Om die reden kijken we graag samen met gemeenten die hetzelfde doel als wij voor ogen hebben naar de mogelijkheden, ook in Utrecht.”

Samenwerking

De samenwerking met de gemeente Utrecht is volgens René een aantal jaren goed geweest, maar inmiddels iets verwaterd. “We hebben wel contact gehad over een centralere plek voor het stallen van de Cubicycles, dan zijn de afstanden die we moeten afleggen nóg korter en dat komt de duurzaamheid alleen maar ten goede. Zo ver is het helaas nog niet, maar we zijn altijd bereid om er verder over te praten. We dragen als grote speler op de markt van de logistiek verantwoordelijkheid, en die willen we ook nemen.”

Naar boven


Ondernemende sportvereniging kan flink besparen

De penningmeester van omnivereniging Hercules in Utrecht Noordoost zal zich geregeld in de handen wrijven. Sinds er zonnepanelen op het dak van de sporthal liggen, is de forse elektriciteitsrekening met ongeveer een derde verminderd.

De 500 panelen zijn samen goed voor 100.000 kilowattuur aan duurzame elektriciteit. Dat komt neer op 46 ton minder CO²-uitstoot per jaar. “Dat is mooi meegenomen,” zegt voorzitter Fons Visser. “Maar eerlijk gezegd weegt de financiële besparing voor ons wel het zwaarst. Energie is voor ons een enorme kostenpost, dus we vinden het belangrijk dat investeringen in duurzaamheid ook geld opleveren.”

De operatie kostte Hercules een paar ton. De aanschaf werd mede mogelijk dankzij financiële steun vanuit het Energiefonds Utrecht. “Als vereniging zijn we scherp op ondersteuningsmogelijkheden. Het aanbod is beperkt, dus je moet er snel bij zijn.”

Groencertificaten

Voor het deel dat uit eigen zak moest komen, koos Hercules een bijzondere manier van financieren: de leden konden groencertificaten kopen. “De vereniging betaalde een iets lagere rente dan bij een bank, zo werd het voor iedereen een aantrekkelijke regeling. Het was tegelijk een manier om de betrokkenheid te stimuleren en leden het gevoel te geven: de vereniging is van ons allemaal.”

Vorig jaar koos Hercules voor verdere verduurzaming door het plaatsten van masten met ledverlichting rondom 2 nieuwe kunstgrasvelden. “Een grote vooruitgang. De kwaliteit van het licht is beter en de lampen gaan langer mee dus je hoeft ze minder snel te vervangen. De ontwikkelingen met verlichting gaan snel, dus als het kan moet je daarop inspringen. Wanneer je als vereniging ondernemend bent, valt er flink wat op het beheer te besparen.’

Sport Utrecht

Zowel bij de keuze voor zonnepanelen als ledverlichting liet Hercules zich adviseren door Sport Utrecht, de organisatie die onder meer sportverenigingen ondersteunt. Sport Utrecht liet het elektragebruik doorlichten hielp bij de keuze van een leverancier van zonnepanelen en deed een onderzoek naar verschillende systemen ledverlichting. “Sport Utrecht denkt goed mee, zo’n organisatie met kennis van zaken heb je keihard nodig. We zijn blij met hun adviseur Irene Mobach, die altijd belangstellend is.”

Hercules is ook in gesprek met Rabobank Utrecht over verduurzaming van het complex. Tijdens een presentatie passeerden een aantal mogelijkheden de revue: ledlampen voor de tennisbanen, het bedenken van slimme oplossingen voor verdere verlaging van het energieverbruik en het plaatsen van laadpalen voor elektrische auto’s die worden gevoed via de zonnepanelen. “Dat zijn allemaal interessante onderwerpen. De coronacrisis heeft de ideeënvorming vertraagd, maar we hopen dit snel weer op te pakken.”

Afvalscheiding

Het laatste initiatief waar Hercules de pijlen op richt is afvalscheiding. Samen met de ‘buurman’, voetbalvereniging Sporting’70, wordt gekeken hoe die beter kan. “Wij gooien nu nog alles in een grote container, maar we hebben veel papier dat we misschien zouden kunnen scheiden. Ook hier valt nog winst te behalen.”

Tijd voor het maken van een foto. De lucht is grijs en het miezert een klein beetje. Fons kijkt naar de lucht. “We hebben gelukkig wel een paar goeie zonjaren achter de rug voor de panelen.”

Naar boven


Terug naar de natuur in Metaal Kathedraal

Vloerverwarming. Zonnepanelen. Sedum op daken. Natuurlijke isolatiematerialen als schapenwol en Isovlok. Een biovergasser en een circulaire keuken. Een zuiveringsinstallatie voor water…Metaal Kathedraal zou best eens het duurzaamste stukje Utrecht kunnen zijn.

Metaal Kathedraal laat niet makkelijk een etiketje op zich plakken. Het gebouw zelf heeft al meerdere geschiedenissen. Ooit was het de Rooms-Katholieke kerk Oudenrijn, vervolgens een fabriek waar zijspanmotoren werden gemaakt en ten slotte een metaalfabriek. Toen het pand op instorten stond, zo’n 10 jaar geleden, bliezen eigenaar Abel Tattje en zijn partner Maureen Baas het nieuw, duurzaam leven in. "We wilden het zorgvuldig bewaren én bewaken," zegt Abel. "Stukje voor beetje hebben we alles hersteld, zo goed mogelijk in overeenstemming met de natuur."

Het plaatsen van zonnepanelen op het enorme kerkdak is de meest recente grote ingreep die de natuur indirect dichterbij brengt. De uitstoot van CO² wordt daardoor per jaar met 21 ton verminderd. De operatie nam zo’n 2 jaar in beslag. "We hebben veel overlegd met Monumentenzorg en de gemeentelijke welstandscommissie die - terecht – de monumentale status van het gebouw willen beschermen. Het resultaat is prachtig, we zijn hiermee een voorbeeld voor andere monumenten in de stad geworden."

Verbeelding als motor

Maar Metaal Kathedraal is veel meer dan een gebouw. Abel noemt het een kennisinstituut en een culturele broedplaats waar via kunst het verhaal over circulariteit wordt verteld. Een laboratorium waar de verbeelding motor is voor het in beeld brengen van de ecologische crisis. Tijdens een rondleiding geeft hij daar enthousiast voorbeelden van. De betekenis van een snackwagen die Broodje Poep heet? Hij opent de deur van een kleine wc in de kar. "De poep gaat naar een boer, wordt gebruikt als mest voor producten die in het keukentje van de kar weer worden verkocht. Dat is grappig, maar mensen vinden het tegelijk een wat ongemakkelijk verhaal, want we zijn vervreemd van de natuur. Een prima plek dus om daar bij stil te staan."

Inhoud boven schoonheid

Zo staat het hele landgoed vol kunstwerken en zelfgemaakte installaties die bezoekers - vorig jaar ruim 18.000 - prikkelen en uitdagen om van gedachten te wisselen over manieren van leven die niet ten koste gaan van de aarde. "Het gaat niet om schoonheid maar inhoud. Met onze moderne manier van leven helpen we de aarde langzaam om zeep. Hier laten we bezoekers, deelnemers aan workshops en organisaties die events organiseren zien hoe het ook kan. We willen niets opdringen, maar ruimte in het denken creëren."

Voedselbos

Hij wijst naar de overkant van het water dat langs het ecologische landgoed loopt. Daar verrijst de wijk Rijnvliet. "Samen met bewoners en de gemeente hebben wij het initiatief voor de aanleg van een voedselbos genomen dat 15 hectare groot wordt. Hier kan iedereen komen om fruit te plukken, te genieten van het groen en contact te maken met anderen." Via een 'buitenschool' kunnen ook de allerjongsten terecht bij Metaal Kathedraal. Kinderen van 4 tot 7 jaar krijgen les van een tuin- en landschapsarchitect. "We willen ze liefde voor en kennis van de natuur bijbrengen. Die natuur en de hulpbronnen daarvan zijn voorwaarden voor ons bestaan, maar dat vergeten we te vaak. We gebruiken nog steeds te veel fossiele brandstoffen, zitten vast in patronen die slecht zijn voor de aarde. Ik hoop dat we hier laten zien dat het ook anders kan." Abel zwijgt ineens. Na een korte stilte: "Ruik je die lindebloesem? Heerlijk, hè."

Naar boven


Marnix Academie, 'Alles doen binnen de mogelijkheden'

Veel minder CO²-uitstoot en steeds minder energieverbruik. De Marnix Academie maakt op vele manieren werk van duurzaamheid en het milieujaarverslag 2019 ziet er dan ook indrukwekkend uit.

Tegelijk valt te lezen dat de pabo het met de huidige groene koers niet gaat redden om in 2050 energieneutraal te zijn. “We zitten een beetje in een spagaat,” erkent hoofd van het bedrijfsbureau Marc Linthorst. De afgelopen jaren is zorgvuldig gekeken naar mogelijke verbeteringen in de duurzame koers en is veel vooruitgang geboekt. “We hebben ons gefocust op het gebouw, maar vergaten daarbij een beetje wat het onderwijs nodig heeft.”

Huisvestingsplan

Dat is vorig jaar wel gebeurd, met een duidelijke conclusie: het gebouw is te klein voor de onderwijsambities van de pabo, uitbreiden of verhuizen is noodzakelijk. En die conclusie heeft uiteraard invloed op het beleid: grote investeringen worden uitgesteld totdat de toekomst duidelijk is. De klimaatdoelstellingen worden onderdeel van een nieuw huisvestingsplan. “Je kan aan meerdere maatregelen denken die ons momenteel nog verder zouden helpen als het om duurzaamheid gaat. Gevelisolatie is bijvoorbeeld een mogelijkheid, maar niet nu de toekomst onzeker is.”

Zonnepanelen

Anderhalf jaar terug kwamen er wel 130 zonnepanelen op het dak te liggen, meer was niet mogelijk vanwege de beperkte dakbelasting. “We zouden de constructie misschien aan kunnen passen om meer panelen kwijt te kunnen, maar ook die beslissing is afhankelijk van de keuze voor de toekomst.”
Binnen de mogelijkheden is wel veel tot stand gebracht. En dankzij het nauwkeurig monitoren via het milieujaarverslag kan de Marnix Academie de resultaten overzichtelijk in het oog houden.

Neem bijvoorbeeld de inspanningen die zijn gedaan om het energieverbruik van computers omlaag te krijgen. Het vervangen van de werkstations van medewerkers door laptops was in 2019 goed voor een besparing van 5191 kilowattuur. En het afbreken van een serverruimte leverde het dubbele daarvan op. “Voor een aantal toepassingen zijn we overgestapt op een Cloud-omgeving, dus we hebben minder eigen apparatuur nodig. Daardoor kunnen we energie besparen.”

Energiecentrale

Veel aandacht ging de afgelopen 2 jaar uit naar het verbeteren van de energiecentrale, die jarenlang een zorgenkindje was. Via warmte- en koudeopslag moet die centrale automatisch het comfort regelen in het gebouw. “Het systeem werkte door meerdere oorzaken slecht,” zegt eerste medewerker facilitair John Klinkenberg. “Maar we zijn er in geslaagd de mankementen te verhelpen. Dat kostte veel tijd omdat de software aangepast moest worden, maar uiteindelijk is het gelukt.”

Op momenten dat de centrale onvoldoende capaciteit biedt, kan de ‘gaskraan’ open. “We hadden eerst 1 grote ketel die dan aansloeg, maar die hebben we vervangen door 4 kleinere. Zo besparen we ook op het gasverbruik.”

Scherp op kansen

De Marnix Academie is voortdurend scherp op kansen voor vergroening, ook als het gaat om kleinere ingrepen als het gebruiken van dunner printpapier of het vervangen van plastic vretende prullenbakken door grotere afvalstations. Marc: “Het zou allemaal een stuk lastiger zijn zonder meerjarenplannen voor onderhoud en investeringen. Die stellen ons in staat ieder jaar de afweging te maken of we iets vervangen of niet, herstellen of niet. We hebben het overzicht dat noodzakelijk is voor het nemen van beslissingen die invloed hebben op je duurzaamheidswinst.”

Hij zou graag nog grotere stappen willen maken. “Ik hoop dat er snel duidelijkheid komt over onze toekomst, dan staan we weer voor nieuwe uitdagingen.”

Naar boven


Milieuthermometer duwtje in de goede richting voor zorginstellingen

Ambities hebben is 1, maar ze waarmaken is een ander. Het St. Antonius Ziekenhuis en De Forensische Zorgspecialisten brengen hun groene beloften voorzichtig maar gestaag in de praktijk. Met dank aan de Milieuthermometer Zorg.

Beide zorginstellingen behoorden een paar jaar geleden tot de ondertekenaars van een convenant waarin ze beloofden hun bedrijfsvoering te verduurzamen. Het uiteindelijke doel: klimaatneutraal zijn in 2050. De eerste stappen: voldoen aan de eisen van de Milieuthermometer Zorg. De thermometer is een heldere handleiding waarmee instellingen hun milieuprestaties kunnen verbeteren en aantoonbaar maken. “Ik ben er een groot fan van,” zegt Marian Wiarda, manager Service Centrum bij de Forensische Zorgspecialisten, waaronder de van der Hoevenkliniek en de Waag vallen. “Je krijgt goede informatie en er wordt flink wat van je gevraagd, maar niet te veel. De thermometer duwt je vriendelijk in de goede richting.”

Brons en zilver

De thermometer heeft 3 niveaus: brons, zilver en goud. Het Antonius Ziekenhuis ‘won’ brons en werkt momenteel aan zilver, De Forensische Zorgspecialisten is al zo ver. Met brons doe je iets meer dan het wettelijk minimum op het gebied van energiebesparing, voor zilver moet je meer aandacht besteden aan duurzaam inkopen. “Wij gaan bijvoorbeeld printers aanschaffen en onderzoeken momenteel in hoeverre die kunnen voldoen aan onze eisen.”

Het St. Antonius Ziekenhuis denkt komend voorjaar aan zilver toe te zijn, het overleg met de afdeling inkoop is al gaande. Intussen blijft het ziekenhuis scherp op energievriendelijke maatregelen, ook minder voor de hand liggende. “We kijken bijvoorbeeld of we het warme water dat we in onze Nieuwegeinse vestiging gebruiken bij nierdialyses kunnen hergebruiken voor de verwarming,” zegt Hennie de Groot, senior-adviseur milieu, kwaliteit en veiligheid.

Nieuw afvalcontract

Het gebruik van plastic is een ander aandachtspunt. “Dat is lastig afval, verwerkers kunnen het aanbod niet aan. Wij zijn bezig met een nieuw afvalcontract en 1 van onze eisen is dat het gescheiden wordt afgevoerd en hergebruikt.”

Beide instellingen gebruiken al kartonnen bekers in plaats van plastic, De Forensische Zorgspecialisten wil in 2021 overstappen op het gebruik van ‘gewone’ bekers en koppen die medewerkers zelf meenemen. Een uitdaging, volgens Marian. “Zonnepanelen kun je gewoon neerleggen maar gedrag beïnvloeden is minder makkelijk. We zullen in ieder geval aandacht besteden aan de introductie en proberen de medewerkers enthousiast te maken. Wanneer iedereen eenmaal een eigen beker gebruikt, is het voor nieuwkomers vervolgens vanzelfsprekend.”

Voor beide instellingen staan de zorg en het bewaken van de kwaliteit daarvan voorop. “Pionierswerk op het gebied van duurzaamheid kun je van ons niet verwachten. Ik vind het soms lastig een goede oplossing te kiezen omdat ik niet altijd weet welke techniek zich heeft bewezen. Ook daarom is de hulp via de milieuthermometer voor ons een uitkomst.”

Onder vergrootglas

Hennie: “Bij ons is de besluitvorming soms een drempel. Onze organisatie werkt voorzichtig, we vinden dat je moet kunnen waarmaken wat je belooft.”

Toch blijft er volgens hem voldoende ruimte voor een voortvarende milieukoers. “Je kan al veel bereiken door op natuurlijke momenten de juiste dingen te doen, zoals duurzame vernieuwingen toepassen wanneer materialen aan vervanging tot zijn. Het is allemaal geen hogere wiskunde, we zijn al goed bezig. Nu liggen op de daken van onze ziekenhuizen in Nieuwegein en Utrecht ook zonnepanelen en is de verlichting grotendeels vervangen door led-verlichting.”

Het ziekenhuis maakt ook veel werk van een fietsbeloningssysteem: medewerkers kunnen voordelig een elektrische fiets aanschaffen om het autogebruik terug te dringen. Het onderwerp staat ook bij De Forensische Zorgspecialisten nu op de agenda. Om het niveau goud te behalen? “Nee hoor, goud houdt voor ons vooral een transparante verslaglegging in en dat heeft niet zoveel invloed op de uitstoot van CO². Goud is best tof, maar eerst willen we voor al onze panden zilver hebben.”

Utrechtse zorginstellingen die werken met de milieuthermometer

ZorginstellingNiveau certificaat
Altrechtzilver
Bartholomeus Gasthuisbrons
Careynbrons
De Hoogstraatbrons
Diakonnenhuis Utrechtzilver
Forensiche van der Hoeven Kliniekzilver
Reinaerdebrons
Rijnhovenbrons
St. Antoniusbrons
Vecht & IJsselbrons

Naar boven


Nieuwe Westerkerk helemaal van deze tijd

In de Nieuwe Westerkerk van de Gereformeerde Gemeente Utrecht in Leidsche Rijn komen moderne architectuur, technische snufjes en duurzaamheid perfect samen. Met dank aan de (gratis) zon en buitenlucht.

De gordijnen openen of sluiten? Even een tikje op een tablet achterin de kerk en het is gebeurd. Met hetzelfde gemak kunnen de lichten aan en uit of verandert de tekst op het digitale liturgiebord dat het houten bord met psalmen heeft vervangen. Luchtverversing? Die komt uit een buizenstelsel dat zit verstopt in de voetenbanken.

Afscheid

Het gloednieuwe gebouw lijkt maar weinig op de kerk aan de Catharijnekade in hartje Utrecht, het vorige onderkomen. Vorig jaar werd daar afscheid van genomen. Parkeren lukte er maar moeilijk, het gebouw was te groot geworden en vroeg om heel veel onderhoud. “Als je stookte, ging de warmte bijna rechtstreeks naar buiten,” zegt bouwcommissie-voorzitter Dammis van der Staaij. “We besloten de kerk te verkopen en een andere locatie te zoeken.”

Die werd gevonden in Leidsche Rijn, aan de rand van het Prinses Amaliapark. En eigenlijk was het uitgangspunt dat de nieuwe kerk een aansluiting zou krijgen op de stadsverwarming. Daardoor kwamen ideeën over meer duurzaamheid, vooral aangedragen door jongeren, niet direct tot bloei. “Maar aansluiting op de stadsverwarming bleek erg duur omdat het technisch ingewikkeld was. Om die reden gingen we naar alternatieven kijken.”

Panelen op kerkdak

Architectenbureau Born, dat veel ervaring heeft met de bouw van kerken, maakte een ontwerp met 84 zonnepanelen voor het kerkdak en 3 luchtwarmtepompen die zorgen voor de vloerverwarming en de luchtverversing. De kerk heeft driedubbel glas en op de ledverlichting zitten beweegsensoren zodat er nooit onnodig licht brandt. Met al die maatregelen voorziet de kerk bijna helemaal in de eigen energiebehoefte. “We verbruiken jaarlijks een kleine 30.000 kilowattuur en de zonnepanelen leveren ongeveer 90% daarvan.”

Lastig verhaal

Een kerk verwarmen is een lastig verhaal, want het gebouw wordt alleen in het weekeinde gebruikt. “De hele week houden we het gebouw op temperatuur en dat voelt een beetje dubbel. Maar toch bespaar je zo nog meer dan waanneer je het niet doet en in het weekeinde de kachel ineens heel hoog moet zetten.”

Maar waarom dan niet het gebouw ook doordeweeks laten gebruiken door anderen? “Daar zijn we terughoudend in, want welke gebruikers laat je toe die passen bij onze achtergrond? Iets vergelijkbaars geldt voor het leveren van overtollige zonne-energie aan de buurt, dat beschouwen we niet als onze taak.”

Uitdaging

De klus zelf werd een uitdaging. “Het was puzzelen waar we de luchtwarmtepompen kwijt konden, op het schuine dak zou dat niet lukken. Uiteindelijk hebben we een plek op de begane grond gevonden die goed is geïsoleerd zodat de omgeving geen last heeft van het geluid.”

Het afzien van stadsverwarming leverde nog een andere ‘hobbel’ op: volgens de voorschriften moest de isolatiewaarde van het gebouw omhoog. “Gelukkig hadden we het oorspronkelijk bedoelde isolatiemateriaal nog niet gebruikt en was er nog net tijd genoeg voor het doen van de vereiste aanpassingen.”

Enthousiast

De Gereformeerde Gemeente is enthousiast over de milieuvriendelijke investeringen van een kleine 2 ton. Dat bedrag kon deels uit eigen middelen worden betaald en deels via een lening uit een fonds van de Gereformeerde Gemeenten. “Naar verwachting hebben we het over een jaar of 20 terugverdiend. Dat is langer dan een gebouw waar iedere dag energie wordt verbruikt, maar dat is niet erg. Als kerk laten we graag zien een bijdrage te leveren aan de zorg voor de schepping, die we met z’n allen geweld aandoen.”

Eén persoon is misschien niet helemáál tevreden, zegt Dammis van der Staaij lachend. “Onze penningmeester krabt zich af en toe wel achter het oor.”

Naar boven


Mother Goose Hotel, van energielabel F naar A

Een verbouwing van een monumentaal pand tot kleinschalig hotel is het perfecte moment om tegelijk energiebesparende aanpassingen te doen. Utrecht City Hotels heeft er volop ervaring mee en in alle 5 de hotels is aandacht voor het milieu ook onderdeel van de bedrijfsvoering. ‘Onze gasten vinden dat belangrijk,’ zegt duurzaamheidscoördinator Sharon Wijnands.

Mother Goose Hotel, gevestigd in de voormalige Ubica-panden aan de Ganzenmarkt,  ontving de Green Key Goud, het hoogste keurmerk voor hotels op het gebied van milieubesparing. Na de renovatie een paar jaar geleden ging het pand van energielabel F naar A, wat mogelijk werd door een combinatie van slimme maatregelen zoals isolatie, warmteterugwinning, het gebruik van ledlampen en het plaatsen van zonnecollectoren.

Niet eenvoudig

Een eenvoudige klus was de renovatie niet, onder meer omdat je aan de buitenkant van een monumentaal pand niet zoveel mag veranderen. ‘De zonnepanelen mag je vanaf de straat niet zien, daarom hebben we een nieuwe kap op Mother Goose gezet waarin de panelen zijn geïntegreerd,’ zegt planontwikkelaar en mede-eigenaar Willem Klaassen. ‘Binnen was er meer mogelijk, ik vond het een uitdaging om na te gaan wat je allemaal kan doen. Bij een renovatie heb je maar 1 kans en die wil je niet voorbij laten gaan.’

Waterbesparing

Het resultaat? Het hotel wekt 60% van het warme water zelf op. Tijdens het douchen of handen wassen gaat zo min mogelijk water verloren. En in een kamer waar de gast het raam opent, gaat automatisch de airco uit. Sharon: ‘Dan moet die gast uiteraard wel weten dat dat de bedoeling is, dus communicatie over onze werkwijze is belangrijk. We leggen graag uit waarom we maatschappelijk verantwoord willen ondernemen, daar zijn we trots op.’

Op de fiets

Die koers is ook zichtbaar in de keuze van schoonmaakmiddelen met ecokeurmerk en het afschaffen van kleine zeepflacons om de hoeveelheid afval te beperken. ‘En bij sollicitaties hebben we het liefst kandidaten die in de stad of in ieder geval niet te ver weg wonen, zodat ze op de fiets of met het openbaar vervoer naar hun werk kunnen komen.’

Op termijn betalen de groene investeringen zichzelf terug, maar nu al is er waardering van de gasten. ‘Toen ik in 2013 in het Malie Hotel begon, was duurzaamheid nog niet zo’n grote maatschappelijke kwestie, maar nu wel. Het onderwerp leeft en mensen kiezen daarop ook een hotel. Gasten komen regelmatig naar de balie om te zeggen dat ze het goed vinden dat wij er zo mee bezig zijn.’

Polman’s Huis

Momenteel renoveert Willem Klaassen voor Utrecht City Hotels het voormalige Polman’s Huis, dat komend voorjaar opengaat. Hier wordt ook letterlijk een groene aanpak gehanteerd, weet hij. ‘Op de achtergevel komt een verticale tuin met ongeveer 200 vierkante meter planten. Die ‘tuin’ beschermt tegen warmte en is tegelijk een buffer voor regenwater.’ Lachend: ‘En misschien komen er wel bijtjes op af.’

Wilt u met uw bedrijf ook energie besparen? De gemeente Utrecht kan u daar in adviseren en ondersteunen. Kijk voor meer informatie op www.utrecht.nl/duurzaamondernemen of mail naar energie@utrecht.nl.

Naar boven


SPO Utrecht bouwt 5 energieneutrale scholen

Een groene sprong vooruit. Zo mag je de bouw van 5 energieneutrale scholen door SPO Utrecht gerust noemen. Het bestuur van 36 openbare basisscholen in de stad loopt daarmee vooruit op de milieueisen die vanaf 2020 gelden voor alle nieuwe gebouwen in Nederland.

Bijna EnergieNeutraal Bouwen (BENG) is over een paar jaar wettelijk verplicht. SPO Utrecht gaat nu al een stap verder. “Laat dat ‘bijna’ maar weg, was een paar jaar geleden al ons idee, we wilden volledig ENG gaan bouwen,” zegt beleidsadviseur huisvesting Rob van der Westen.

In 2017 ging het schoolbestuur om de tafel zitten met de gemeente. Belangrijkste agendapunt, zoals zo vaak wanneer het om nieuwbouw gaat: de financiën. Want wat doe je bijvoorbeeld wanneer je flink investeert, maar het gebouw uiteindelijk, zoals gebruikelijk, weer eigendom wordt van de gemeente? “De gemeente stak de helpende hand toe door eventuele dan nog lopende verplichtingen over te nemen.”

Rooskleurig

Maar dat scenario kan vermoedelijk in de kast blijven, want de bouw-berekeningen voor de 5 scholen - uitgevoerd door ICSadviseurs – zagen er bijzonder rooskleurig uit. Ja, er zijn op korte termijn serieuze investeringen nodig die om extra inspanningen vragen. Maar op de langere termijn zijn er door de energiebesparing aanzienlijke voordelen in de exploitatie van de scholen te behalen en dat geld kan  weer gebruikt worden voor het onderwijs. Verduurzamen kost dus geen onderwijsgeld en tegelijk heeft SPO Utrecht als maatschappelijke organisatie oog voor de toekomst. “De conclusie is eigenlijk simpel: we zouden wel gek zijn als we het niet doen!”

Lichten op groen

Alle lichten gingen daarna op groen. De Kees Valkensteinschool (Leidsche Rijn) en de school voor speciaal onderwijs SO Fier (Tuindorp-Oost) zijn al begonnen met bouwen, daarna volgen Kindcentrum Rijnvliet (De Meern), Jules Verne (Ondiep) en Pantarijn (De Meern). Pantarijn wordt ook het onderkomen voor de Shri Krishnaschool, SPO Utrecht werkt hiervoor samen met de Stichting Hindoe Onderwijs Nederland. “Ik ben uitermate trots op de ingezette koers, die niet mogelijk zou zijn zonder medewerking van de gemeente. Scholen zijn de etalages van wijken: we laten zien hoe het hoort en dragen bij aan meer bewustwording als het om duurzaamheid gaat.”   

Zonnepanelen

Die koers komt niet uit de lucht vallen. Een kleine 15 jaar terug maakte SPO Utrecht al werk van het verbeteren van de bedompte binnenmilieus in scholen. In 2020 worden de laatste gebouwen aangepakt. “Inmiddels heeft zo’n 2 derde van onze scholen ook zonnepanelen op de daken en zijn we begonnen met onderzoek naar mogelijkheden om scholen gasloos te maken.”

Rob van der Westen houdt de vorderingen met de nieuwbouw nauwlettend in de gaten, ook omdat de financiën een kwetsbaar punt blijven. Berekeningen zijn 1, maar de praktijk is vaak weerbarstig. “Kostenoverschrijdingen blijven altijd een risico. Tot nu toe gaat het goed, maar je moet wel voldoende reserves hebben of bereid zijn te lenen. Die beslissing is steeds aan het bestuur, maar als het aan mij ligt, bouwen we altijd energieneutraal.”

Critici die zeggen dat je eerst voor goed onderwijs moet zorgen, snoert de ‘duurzaamheidsambassadeur’ de mond. “Duurzaamheid draagt juist bij aan goed onderwijs, kinderen leren dat energie geen vanzelfsprekendheid is.”

Naar boven


Wellantcollege Utrecht kiest energieneutrale koers

Wie langs het nieuwe Wellantcollege aan het Theo Thijssenplein loopt, ziet  een prachtig pand dat ook nog eens energieneutraal is. Met de nieuwe vmbo-vestiging krijgt de duurzame koers van de school duidelijk zichtbaar vorm.

Die koers vindt Wellantcollege belangrijk, vertelt facilitair projectleider Meta Kaapaan. “Dat was ook de reden dat we in 2012 het energieconvenant van de gemeente Utrecht ondertekenden. Dat convenant had als doel om 30 % energie te besparen in 2020. We hebben in totaal ruim 30 scholen in de Randstad, met dit project zetten we een flinke stap in de goede richting.”Toen bleek dat de oude school in Zuilen uit z’n jasje groeide en er plannen voor nieuwbouw op tafel kwamen, lag 1 uitgangspunt muurvast: het nieuwe gebouw moest energieneutraal worden. “De zogeheten energieprestatiecoëfficiënt moest dus nul zijn: wat het pand aan energie verbruikt, wekken we zelf op. Wellant vmbo Utrecht is daarmee de eerste school die het hoogste energielabel A++++ heeft en daar zijn we natuurlijk trots op.”

Uitgekiende maatregelen

Dat resultaat werd mogelijk dankzij een combinatie van uitgekiende maatregelen, zegt collega Marieke Brouwer die in het programmateam duurzaamheid van Wellantcollege zit. “De belangrijkste vernieuwingen zijn het gebruik van zonnepanelen en een systeem voor warmte-/koudeopslag dat zorgt voor een gelijkmatige verdeling van de temperatuur. Maar ook het gebruik van bewegingssensoren levert besparingen op, want daarmee voorkom je dat lampen onnodig blijven branden.”

Maar duurzaamheid gaat veel verder dan nauwkeurig op de energierekening letten. De school startte ook met een afvalscheidingssysteem, er kwam een watertappunt in de kantine en regenwater wordt opgevangen voor het bewateren van de planten in de nieuwe kas. “We willen onze leerlingen als groene school bewust maken van het belang van zulke maatregelen en in die zin sluit onze duurzame aanpak dus ook mooi aan bij ons onderwijs.”

Prettige sfeer

De school draait nu bijna een jaar. Het gebouwbeheersysteem vertoont nog wel wat kinderziektes, de automatische zonwering reageert bijvoorbeeld nog niet altijd op het juiste moment, maar de tevredenheid is groot. Meta: “De ruimtes zijn groot en licht en dat zorgt voor een open, prettige sfeer. De leerlingen zijn ook veel rustiger, er is minder baldadigheid dan voorheen.”
Marieke, lachend: “Er is op de brede trappen automatisch een looprichting ontstaan en leerlingen spreken elkaar aan wanneer iemand zich daar niet aan houdt.”

Verrassingen waren er ook, daar valt bij grote projecten nu eenmaal lastig aan te ontkomen. Meta: “We hebben nu veel meer techniek in huis dan eerst, dus we zijn afhankelijk van ingewikkelde, kostbare installaties. Die vergen blijvend onderhoud en daar moeten we nog ervaring mee opdoen. Dat is even wennen, maar daar plukken we in de toekomst de vruchten weer van, want we gaan zeker verder op de ingeslagen weg.”

Naar boven


Horeca kiest voor duurzame koers

Energiezuinige lampen, slimme thermostaten, watervrije urinoirs... De Utrechtse horeca werkt geleidelijk steeds duurzamer.

Ondernemingen krijgen een stimulans van de Koninklijke Horeca Nederland (KHN), die streeft naar een maatschappelijk verantwoord ondernemende bedrijfstak. 4 bedrijven kregen een energiescan aangeboden: een hulpmiddel om in aanmerking te komen voor het nieuwe duurzaamheidsvignet. Voor de ondernemers houdt duurzaamheid niet op bij een lagere energierekening.

De grootste stap richting energiezuinig?

Hans Overberg, verantwoordelijk voor de techniek in het Louis Hartlooper Complex, hoeft niet lang na te denken: het gebruik van led-verlichting. Het energieverbruik daalde naar ongeveer een tiende ten opzichte van de traditionele lampen die voorheen werden gebruikt. "Een extra voordeel is dat je met onderhoud veel minder tijd kwijt bent, want je hoeft bijna geen lampen meer te vervangen. Zo bespaar je dus eigenlijk dubbel."

De verlichtingstechniek gaat razendsnel en ledlampen hebben daardoor steeds minder beperkingen. "Het was eerst bijvoorbeeld nog moeilijk om ledlampen geleidelijk te dimmen, maar dat kan nu ook. Daarmee word de keus voor ledverlichting dus nog aantrekkelijker."

Kiezen voor een duurzame koers heeft voor hem een praktische en een idealistische kant: "Ik vind dat je eerst moet proberen iets te repareren voordat je het vervangt. Daar is bij ons ook de ruimte voor, ik heb bijvoorbeeld mijn eigen werkplaats om reparaties te doen. Verspilling is niet alleen slecht voor de portemonnee, maar ook voor de aarde."

Slim werken

Hergebruik begint in restaurant Kantien al bij het gebouw aan de Ravellaan zelf. "We zitten in een transformatiepand waar voorheen de gemeente was gevestigd, zegt mede-eigenaar Spencer Griët. "Zelf hebben we voor de inrichting ook gebruik gemaakt van tweedehands meubels en stoelen die uit een oude loods komen. Ze passen bij ons qua sfeer, maar het is ook onze filosofie: probeer als het even kan, slim om te gaan met producten."

Ook Kantien maakt dit jaar werk van led-verlichting, maar de keuze voor duurzaamheid reikt verder dan energiebesparing: het restaurant gaat het liefst in zee met leveranciers die op dezelfde golflengte zitten en producten leveren die vaak een biologisch karakter hebben. De Kantien wil ook de vegetarische maaltijd promoten. "Vegetarisch eten is natuurlijk heel duurzaam als je kijkt vanuit de productie. Zonder een vingertje omhoog te steken, mag je als restaurant best een rol spelen in de bewustwording."

Duurzame filosofie

Een duurzaamheidsvignet op de deur van je restaurant? Onno Splinter, mede-eigenaar van de Spaghetteria aan de Wittevrouwensingel vindt het niet superbelangrijk. "Maar een duurzame filosofie wél. Het is niet de bedoeling dat je ten koste van moeder natuur je geld verdient. Je ben natuurlijk ondernemer en   het is zoeken naar een juiste balans, maar ik wil mijn ziel niet verkopen."

Als het om energiebesparing gaat, levert een duurzame aanpak op langere termijn juist geld op. Tijdschakelaars op de koelkasten, led-lampen, isolatiefolie achter de toch al efficiënt gebruikte verwarming: de Spaghetteria heeft het allemaal. En die besparingen zijn prettig, maar toch vooral onderdeel van het maatschappelijk verantwoord willen ondernemen. "Ook in de keuken. We gebruiken alleen biologische groenten en slowfood-gecertificeerd vlees. Wat mij betreft mag de Nederlandse overheid ook wel strengere richtlijnen opstellen voor een duurzamer vleesproductie. Dat kan echt nog een stuk beter."

Energiemonitor

Dirk Velthuizen, mede-eigenaar van De Winkel van Sinkel aan de Oudegracht, laat momenteel een energiemonitor uitvoeren om goed zicht te krijgen op het verbruik door zijn onderneming. Daarna wil hij knopen doorhakken over maatregelen die zijn onderneming nog duurzamer kunnen maken. Eén aanbeveling voor het duurzaamheidsvignet van de KHN nam hij al over: het plaatsen van watervrije urinoirs. "En ik denk ook aan het plaatsen van zonnepanelen. Dat is niet makkelijk op dit pand en het leidt niet tot een heel grote besparing, maar alle kleine beetjes helpen."

De voortschrijdende techniek maakt energie besparen vaak makkelijker, ook buiten de openingsuren. "We zetten de drankenkoeling 's nachts uit. Vroeger kostte het opnieuw opstarten misschien veel energie, maar dat geldt niet meer voor de nieuwste modellen. En je kunt voor het aan- en uitzetten een simpel appje gebruiken."

Maar soms moet je de techniek juist links laten liggen, zegt Dirk lachend. "'s Zomers kan het hier nogal warm worden en sommige klanten vragen dan waarom we geen airco hebben. Maar ik zet toch liever de deuren open voor wat frisse lucht."

Naar boven


Machinebouwer Boreco is energieneutraal

Ondernemer Wim Borst, directeur van machinebouwbedrijf Boreco is een warm voorstander van energiebesparing: "We zijn denk ik het eerste en enige energieneutrale bedrijf in Utrecht. En echt: energie besparen is helemaal niet moeilijk of kostbaar. We hebben de led-verlichting binnen 2 jaar terugverdiend."

"Zelfs als het bewolkt is, genereren onze 1.010 zonnepanelen 40 kW zonne-energie. Op topdagen hebben we een constante stroom van 200kW. Vergelijk dat met een 300 pk dieselmotor op het dak."

Machinebouwbedrijf Boreco is gevestigd op het Strijkviertel in De Meern. Ook in de machines die Boreco maakt, spelen duurzaamheid en energiebesparing een steeds grotere rol. Borst: "Wij ontwerpen, ontwikkelen en produceren machines voor melkveehouderij en fruitteelt. Daarnaast maken we unieke machines voor specifieke industriële taken, zoals een rijplatenschraper van 21 meter lang. Onze volledig elektrische hoogwerkers voor de fruitteelt gebruiken geen diesel. De milieuwinst is duidelijk: lager energieverbruik, geen stank- en geluidsoverlast en reductie van CO2-uitstoot. Voor de veehouderij hebben we een elektrisch voersysteem ontwikkeld voor duurzame stallen."

Zuinig op de aarde

Boreco heeft geen last van de recessie gehad. "Ons recept is inventief zijn en samen met je klanten zoeken naar toegevoegde waarde", stelt Borst. "Het directe contact met de eindgebruiker is daarbij essentieel. Je wilt iets ontwerpen en maken dat werkt en de klant verder helpt. Zo hebben we voor Tata Steel kniplijnen ontwikkeld die 24 x 7 afgekeurde stalen platen van 1 tot 25 mm kort knippen. Voor het bedrijf Mammoet hebben we vorkheftrucks gemaakt die ook bij temperaturen onder de 40 graden Celsius hun werk doen. Wij zijn techneuten en Willy Wortels. We bedenken en bouwen het liefst machines die nog niet bestaan. Duurzaamheid en energiebesparing spreken ons aan. Vanuit de techniek, maar ook vanuit het oogpunt van zuinig op de aarde zijn. De hoeveelheid fossiele brandstoffen is beperkt en we moeten onze planeet ook leefbaar houden voor toekomstige generaties."

Warmteterugwinning

Op het dak van Boreco staat een installatie voor warmteterugwinning. Borst: "Met een warmtewiel verwarmt de uitgaande lucht de inkomende lucht en daarmee bespaar je op verwarming van de binnenruimtes. Het rendement van warmteterugwinning is hoog en er zijn subsidies voor. Met onze vloerverwarming en -koeling verlagen we de energiebehoefte nog meer."

Energiescan en led-verlichting

In 2014 heeft Boreco in opdracht van de gemeente Utrecht een energiescan laten uitvoeren. Borst: "Dit kan ik iedere ondernemer aanraden. Je krijgt inzicht in je verbruik, de pieken, de dalen en de stroomvreters. Daarnaast kun je aan de slag met verbeterpunten voor energiebesparing. Wij hebben onder meer onze verlichting aangepast met bewegingssensoren, zodat er niet onnodig lampen staan te branden, terwijl er niemand aanwezig is. Verder zijn we overgestapt op led-verlichting. Techneuten als we zijn, hebben we wel eerst verschillende types getest op lichtopbrengst en energiebesparing. Led-verlichting is een gouden tip. Mijn advies aan ondernemers: begin eraan. De terugverdientijd is ons geval is nog geen 2 jaar. Dat kan omdat wij 6 dagen in de week van 7 tot 18 uur werken. We hebben dus veel branduren. Als je meer dan 8 branduren hebt: stap over, je hebt een hoog rendement en mooi licht."

1010 zonnepanelen, 262.000 kWh

Sinds half juni 2016 leveren 1.010 zonnepanelen op het dak de zonne-energie. "In eerste instantie hebben we een aanvraag SDE (Subsidie Duurzame Energie) gedaan voor 280.000 kWh per jaar met 1.250 zonnepanelen op het dak. Uit berekeningen bleek echter dat ons dak die belasting niet aan kon en versteviging was te kostbaar. Ik kon aantonen dat we door de led-verlichting al een daling van de energiebehoefte hadden gerealiseerd en daardoor ontvingen we uiteindelijk een subsidie voor 1.010 vaste zonnepanelen, goed voor zo'n 262.000 kWh. De totale investering was zo'n 250.000 euro. Naast de subsidie konden we ook nog een groene lening bij de bank krijgen."

Opbrengstgarantie zonne-energie

Borst ging met 3 leveranciers om de tafel zitten. Ook bezocht hij bedrijven met zonnepanelen om van hun ervaringen te leren "Uiteindelijk zijn we met het bedrijf 'Beter Duurzaam' in zee gedaan. Zij checkten de belastbaarheid van het dak grondig en kwamen met advies voor de benodigde ballast bij stevige wind. De zonnepanelen zijn in 2 weken tijd geïnstalleerd en vanaf de eerste dag gebruiken we zonne-energie.

Verbazingwekkend hoeveel energie de zon kan leveren, zelfs op bewolkte dagen. Ik kan de energieopbrengsten goed monitoren: per kwartier heb ik inzicht."

Op de zonnepanelen zit 15 jaar garantie en ze hebben een levensduur van 25 jaar. Borst heeft een goede tip: "Ik heb een opbrengstgarantie bedongen in het contract. We evalueren de opbrengsten elk jaar. Als ik de beloofde energieproductie niet haal, komt de leverancier met oplossingen.

Energiebesparingen gaan door

Door de combinatie van led-verlichting en zonne-energie is Boreco energieneutraal. Stopt het daarmee? "Zeker niet", besluit Borst. "Onze schroefcompressoren en lasermachine geven te veel warmte af. Die warmte willen we afzuigen en gaan hergebruiken."

Naar boven


Efficiënte en schone stadsdistributie van GEPU

De GEPU maakt werk van stedelijke bevoorrading en duurzaamheid. Wilbert van Putten, eigenaar van horecagroothandel GEPU, beschrijft zijn rol en het belang van de bevoorrading van de Utrechtse binnenstad.

GEPU wil goed zijn voor Utrecht

“We zijn al meer dan 40 jaar de buik van Utrecht”. Zo beschrijft Wilbert van Putten, eigenaar van horecagroothandel GEPU, zijn rol en het belang van de bevoorrading van de Utrechtse binnenstad. “Stedelijke distributie en duurzaamheid zijn voor ons 2 belangrijke thema’s. Voor mij is het heel eenvoudig: we willen goed zijn voor Utrecht. Dat is een business- én een duurzaamheidsdriver. Goed zijn betekent uitstoot, geluid- en verkeershinder en energieverbruik beperken. Goed zijn betekent ook de Utrechtse cafés, restaurants en hotels zo snel en efficiënt mogelijk bevoorraden, want hun gasten moeten altijd kunnen genieten van een hapje en een drankje. In dit spanningsveld zijn we continu in dialoog met de gemeente en andere bedrijven.” Een gesprek met deze ondernemer over stadsdynamiek en de zorg voor milieu en leefbaarheid.

Schone elektrische boot

Een mooi voorbeeld van duurzame logistieke innovatie is de Bierboot waarmee de gemeente Utrecht in 2009 de Award Stedelijke Distributie heeft gewonnen. GEPU stond mede aan de wieg en maakt wekelijks gebruik van deze boot die vanaf 2010 elektrisch vaart. “Speciaal voor deze boot hebben we een kade aan het Merwedekanaal aangelegd, pal naast ons bedrijf”, vertelt Van Putten. “Wij proberen zoveel mogelijk vers-, koel- en vriesproducten met de boot te vervoeren; de boot heeft namelijk de inhoud van 2 vrachtwagens. Hiermee ontlasten we de Utrechtse binnenstad aanzienlijk, besparen we op kilometers op de weg en leveren we een actieve bijdrage aan een betere luchtkwaliteit. Het mooie is dat we niet alleen op de werven leveren, maar met de grote kraan kunnen we ook locaties op straatniveau bedienen. De rekensom is eenvoudig: minder wagens op de gracht, is minder overlast, hinder en uitstoot.”

Langere truck op biodiesel

Ook al vervoert GEPU veel per boot, vrachtwagens en busjes blijven noodzakelijk om aan de vraag naar vers-, koel- en diepvriesproducten te voldoen. 10 trucks en busjes met schonere Euro 5 en 6 motoren zorgen ervoor dat klanten op tijd de bestelde goederen in huis hebben. In 2012 ontving GEPU de Lean & Grean Award omdat het bedrijf in 5 jaar tijd een CO2-reductie van 20 % realiseerde.

“We zitten dagelijks in ons mooie centrum”, geeft Van Putten aan. “We zijn trots op onze historische binnenstad en daar moeten we voorzichtig mee omgaan. We willen graag de overlast beperken; iedereen herkent ons, want onze naam staat met grote letters op onze witte wagens. Om de bevoorrading schoner, stiller en efficiënter te doen, beschikken we over een langere trekker-trailer die op biodiesel rijdt. We beperken de uitstoot van fijnstof en NOx en hoeven minder ritten te maken.” Het gaat hier over een Volvo FM 330 Globetrotter, Euro 5 EEV-uitvoering, die in totaal 30 rolcontainers kan vervoeren.

Stiller en zuiniger

Ook het koelingssysteem op de truck is aangepast aan het stadsleven. “Als op een zonnige dag de terrasjes vol zitten, wil je geen geluidsoverlast van een draaiende dieselkoeling hebben”, zegt Van Putten. “Bij onze nieuwe truck is de uitlaat hoog geplaatst en samen met de stillere laadkleppen, neemt de geluidsoverlast hierdoor af. Bovendien heeft de koelunit zelf geen eigen dieselmotor, maar we halen de benodigde stroom van een generator die via de PTO (power take-off) van de truck hydraulisch wordt aangedreven. Dankzij deze configuratie koelen en vriezen we op Euro 5 EEV-niveau. Bovendien gebruikt dit systeem circa 3 liter diesel per uur minder dan een aparte klassieke koelunit. Op jaarbasis is dat met 1.000 draaiuren een CO2-reductie van ongeveer 9,4 ton.”

Ledverlichting en slimme regeltechniek

De groothandel is gevestigd aan de Vliegend Hertlaan. Daar beschikt GEPU over meer dan 7000m2 aan bedrijfsruimte. Binnen liggen talloze verse producten uitgestald. Direct valt het fraaie licht van het versplein op met vlees (eigen slagerij), zuivel en groente. “Ledverlichting”, legt Van Putten uit. “Een bewuste keuze. Natuurlijk levert dat grote milieuvoordelen op, maar ik vind het licht veel mooier en stabieler dan tl-lampen. Flink duurder in aanschaf, maar wel minder stroom en een langere levensduur. Veel van de buitenverlichting is ledverlichting met tijd- en lichtschakelaars. Verder hebben we alle koelvriesmeubels net als in de supermarkten gesloten. Dit was niet verplicht, maar ik wilde energieverspilling tegengaan”.

Om het energieverbruik efficiënter te maken, heeft GEPU geavanceerde regeltechniek ingezet op de koelcompressoren. Van Putten: “Hiermee voorkomen we onnodig draaien. De warmte die wordt opgewekt, brengen we terug in de winkel voor verwarming. We realiseren hiermee jaarlijks een CO2-reductie van 4,8 ton en een energiebesparing van €2.400. Wij hebben verder veel geïnvesteerd in energiezuinige materialen en technieken, zoals isolatie van de appendages van de stadsverwarming, 'frequentiegedreven' ventilatoren en aanwezigheidssensoren in de toiletten. Buiten de winkeluren worden de lichten in ons pand gedimd.”

Terugverdientijd

Heeft de ondernemer nog meer duurzaamheidsplannen? “We hebben zonnepanelen onderzocht, maar onze dakconstructie is niet geschikt”, geeft Van Putten aan. “Graag wil ik meer van onze bedrijfsruimte voorzien van ledverlichting. Dat is een serieuze investering en geen idee wat de precieze terugverdientijd is. Mijn hoofdbeweegreden is eenvoudig: als ik denk dat ik er goed aan doe en ik vind het mooi, dan doe ik het. Voor andere investeringen vind ik als ondernemer een terugverdientijd tot 7 jaar nog bedrijfseconomisch interessant.”

Oplossingen

  • Elektrische boot
  • Schonere motoren wagenpark
  • Langere vrachtwagen op biodiesel
  • Koelunit draait op biodieselmotor
  • Efficiënte logistiek
  • Ledverlichting
  • Geavanceerde regeltechnieken

Opbrengsten

  • Minder uitstoot fijnstof en NOx
  • Minder geluidsoverlast
  • Energiebesparing

Tips voor ondernemers

  • Geef duurzaamheid een kans, onderzoek het.
  • Energiebesparing is gunstig, ook voor het huishoudboekje.
  • Ook kleine maatregelen helpen en geven goed gevoel.
  • Denk in mogelijkheden en niet in beperkingen.
  • Ondernemen is jezelf blijven vernieuwen, ook in duurzaamheid.

Over GEPU

De horecagroothandel GEPU werd 40 jaar geleden door de gebroeders Van Putten. Tot de klanten behoren restaurants, brasseries, cafés, kantines, cafetaria’s en cateringbedrijven. Het totaalpakket aan food- en non-food bevat meer dan 20.000 artikelen. De winkel is 6 dagen per week geopend en er werken circa 70 mensen.

Naar boven

Hulp en contact Duurzaam ondernemen